Madde 26

_ Resmî dairelerin ilgili memurları kendilerine ibraz edilen kağıtların damga vergisini aramaya ve vergisi hiç ödenmemiş veya noksan ödenmiş olanları bir tutanakla tesbit etmeye veya bunları tutanağı düzenlemek üzere, vergi dairesine göndermeye mecburdurlar." hükmü yer almıştır. Resmî dairelerin ilgili memurları bu madde gereğince işlem yapmak mecburiyetindedirler.

Damga Vergisi Kanununa bağlı (2) sayılı tablonun 1. Resmî işlerle ilgili kağıtlar bölümünün C/2 nci bendinde "Yabancı memleketlerde düzenlenen ve doğrudan doğruya resmî daireler ad ve hesabına gönderilen her türlü kağıtlar..." damga vergisinden istisna edildiğinden, bu hükme göre yabancı ülkelerden resmî dairelere posta vasıtasıyla gönderilen dilekçeler damga vergisine tabi tutulmayacaktır. Ayrıca, yurt dışındaki vatandaşlarımız tarafından yine yurt dışında bulunan konsolosluklarımıza verilen dilekçeler ise, damga vergisinin konusuna girmediğinden, vergiye tabi olmıyacaktır.

Diğer taraftan, damga vergisinin konusuna giren bir kağıdın, aynı zamanda başka bir Kanunun kapsamına girmiş olması sebebiyle vergiye veya harca tabi olması, damga vergisinin alınmamasını gerektirmez. örneğin, gerek İtiraz, Temyiz Komisyonlarında, Danıştay'da ve gerekse adli mahkemelerde açılan davalarda düzenlenen dilekçelerin başvurma harcına tabi olması bu dilekçelerden damga vergisi alınmasına mani değildir. (Hazine adına dava açılmasında düzenlenen dilekçeler (2) sayılı tablonun I. bölümünün A/1 bendi gereğince damga vergisinden muaftır.)

C _ Sermaye Şirketlerinin Kuruluş Muvakelenameleri İle Sermaye Artımı ve Süre Uzatımı Kararlarının Vergilendirilmesi:

Yukarıda da belirtildiği üzere Kanuna bağlı (1) sayılı tabloda yer alan maktu vergiler artırılmış ve bu meyanda anonim, eshamlı komandit ve limited şirketlerin kuruluş mukavelenameleri ile sermaye artımı ve süre uzatımı kararlarından alınmakta olan 250.000 liralık azamî vergi haddi de 2 milyon liraya çıkarılmıştır.

Sözü edilen şirketler, yukarıda sayılan kağıtlara ait damga vergisini gerek düzenleme ve gerekse noterde onaylama sırasıında ödemeyip Damga Vergisi Kanununun 18 nci maddesi gereğince makbuz karşılığı ödeme şeklini seçtikleri takdirde, aynı Kanunun 22 nci maddesinin (a) fıkrası hükmüne istinaden vergilerini, kuruluş mukavelenamelerinin veya sermaye artımı ile süre uzatımı kararlarının tescil ve ilânı tarihinden itibaren 3 ay içinde makbuz karşılığında vergi dairesine öderler.

Kanuna bağlı (1) sayılı Tablonun 1. bölümünün 3 ncü fıkrasındaki azamî haddi değiştiren hüküm 28.11.1980 tarihinde yürürlüğe giridiğinden, bu tarihten önce şirketlerin kuruluş mukavelenamesi noter tastikinden geçmiş, sermaye artımı ile süre uzatım kararları 28.11.1980 tarihinden önce düzenlenmiş ve bu kağıtlara ait damga vergisinin 18 ve 22/a maddelerinden istifade edilmek suretiyle makbuz karşılığı ödenmesi şekli tercih edilmişse, bu takdirde bu kağıtlar için 488 sayılı Kanunun değişmeden önceki şekli, başka bir deyişle, 250.000 liralık azamî vergi haddi uygulanacaktır. Çünkü, damga vergisinde vergiyi doğuran olay kağıtların düzenlenmesi anıdır. Düzenleme anında mevcut kanun hükümlerinin uygulanması gerekir. 488 sayılı Kanunun 22/c maddesindeki hüküm ödeme süresiyle ilgilidir.

D _ Akdi Mutazammın Siparişi kabul Mektupları İle Mukavele Yerine Kaim Mektupların Vergilendirilmesi:

Kanuna bağlı (2) sayılı tablonun IV - Ticarî ve medenî işlerle ilgili kağıtlar bölümünün 9. bendindeki "Akdi mutazammın siparişi kabul mektupları ile mukavele yerine kaim mektuplar"la ilgili muafiyet hükmü kaldırılarak bu kağıtların damga vergisine tabi tutulması sağlanmıştır.

Bilindiği üzere, Damga Vergisi Kanununun 2. maddesinde, vergiye tabi kağıtlar mahiyetinde olan veya onların yerini alan mektup ve şerhlerle, bu kağıtların hükümlerinin yenilenmesine, uzatılmasına, değiştirilmesine, devrine veya bozulmasına ilişkin mektup ve şerhlerin de damga vergisine tabi tutulacağı hükme bağlanmıştır.

Mektup veya şerhler esasen damga verginin konusu dışında kalmaktadır. Ancak, 2 nci maddede de belirtildiği üzere;

a) Vergiye tabi kağıt mahiyetinde olan,

b) Veya onların yerini alan,

c) Veya vergiye tabi kağıtların hükmünü yenileyen, uzatan, değiştiren devreden veya bozan, mektup ve şerhler damga vergisine tabi tutulacaktır.

Diğer taraftan, 2344 sayılı Kanunla, 488 sayılı Damga Vergisi Kanununa bağlı (2) sayılı tablonun IV-Ticarî ve medenî işlerle ilgili kağıtlar bölümünün 9. fıkrasındaki muafiyet hükmü kaldırılmakla, vergiye tabi bir kağıt olan mukavelenamenin yerini alan veya mukavelename mahiyetinde olan akti mutazammın siparişi kabul mektuplarının veya mukavele yerine kaim mektupların, mukavelenameler gibi damga vergisine tabi tutulması sağlanmıştır.

Bilindiği gibi Borçlar Kanunun 1 nci mddesinde aktin inikadı "İki taraf karşılıklı ve birbirine uygun surette rızalarını beyan ettikleri takdirde akid tamam olur. Rızanın beyanı sarih olabileceği gibi zımni dahi olabilir" şeklinde tanımlanmıştır.

Konuya açıklık getirmek bakımından yukarıda anılan hükme dayanarak mukavelenamenin ne olduğunun açıklanmasında yarar vardır.

Bir aktin oluşması için bir tarafın icapta (Teklif) bulunması diğer tarafın ise, bu teklifi kabul etmesi gerekmektedir. İcap ve kabulün yazılı olarak yapılması ve bir kağıtta birleşmesi halinde bu kağıt mukavelenamedir. İcap'ın tek taraflı ve yazılı bir şekilde yapılması halinde bu kağıda teklifname, kabulün ayrı bir kağıtta yapılması halinde de bu kağıda ticari hayatta "Akti mutazammın siparişi kabul mektubu" diğer hallerde ise "Mukavlename yerine kaim mektup" denir.

Bir tarafın yaptığı teklife diğer tarafın kabulünü siparişi kabul mektubu veya başka bir mektup ile bildirmesi bu mektupların damga vergisine tabi tutulması için yeterli değildir. Gerek siparişi kabul mektubunun ve gerekse teklife cevap teşkil eden mektubun mukavelename gibi vergiye tabi tutulabilmesi için, akti mutazammın olması, başka bir deyişle aktin tamamlanması için gerekli şartları taşıması zorunludur. Düzenlenen mektup veya siparişi kabul mektubu tarafların ileride bir mukavelename düzenleme şartına bağlanmışsa bu mektupların mukavelename mahiyetinde veya mukavelename yerine kaim bir mektup olarak kabulü ile damga vergisine tabi tutulması mümkün değildir.

Örnek: 1. Perakende satış yapan bir manifaturacının satın almak istediği kumaşın satış şartlarını ve kendi işyeri için ne miktarda kumaş verilebileceğini toptan kumaş satan bir tüccardan yazı ile sorması halinde bu kağıt, yalnızca bir mektup olup damga vergisinin konusu dışında kalmaktadır.

Toptancı tüccar bu mektuba cevaben örneğin metresi 1000 liradan 500 metre kumaşı verebileceğini cevaben bildirirse, bu cevap br tekliftir, başka bir deyişle, toptancı tüccar yazılı olarak icap'da bulunmuştur. (Bu kağıdın teklifname olarak 50 TL. damga vergisine tabi tutulması gerekir.)

Yapılan bu teklife karşılık perakende satış yapan manifaturacı, teklif edilen fyatı ve miktarı uygun bulur ve yazılı olarak kabul ettiğini bildirirse, örneğin; "Teklif edilen şartlarla kabul ediyorum, 500 metre kumaş gönderiniz" veya "300 metre kumaşı gönderiniz" şeklide ikinci bir mektup tanzim ederse, bu mektup "Akti mutazammın siparişi kabul mektubu" olup, bu mektubun ihtiva ettiği 1000x500=500.000 lira üzerinden veya 1000x300=300.000 lira üzerinden, Kanuna bağlı (1) sayılı tablonun I. bölümünün 1/a bendi gereğince ve düzenleme anında binde 5 nispetinde damga vergisine tabi tutulması gerekir.

Örnek: 2. Birinci örnekte belirtilen toptancı tüccarın yaptığı teklife karşılık perakende kumaş satışı yapan manifaturacı, örneğin, düzenlediği mektupta "Fiyat ve miktar olarak teklifinizi kabul ediyorum, ancak, bu konuda ayrıca yazılı olarak mukavele düzenlememiz gerekir" şeklinde bir ibare kullanmışsa, yukarıda da belirtildiği üzere bu mektup, siparişi kabul mektubu olmakla birlikte, bir akdin meydana gelebilmesi için mukavelenamenin düzenlenmesi şartına bağlandığından, başka bir deyişle akdi mutazammın siparişi kabul mektubu niteliğinde olmadığından, bu mektup damga vergisine tabi tutulmayacaktır. Bu mektuba dayanarak taraflar arasında düzenlenecek mukavelename (1) sayılı tablonun 1. bölümünün 1/a bendi gereğince binde 5 oranında damga vergisine tabi tutulacaktır.

III _ DAMGA VERGİSİNİ MAKBUZ KARŞILIĞINDA ÖDİYECEK KURULUŞLAR:

31.12.1980 tarihli ve 17207 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 16 Seri No.lu Damga Vergisi Kanunu Genel Tebliğinde damga vergisini makbuz karşılığı ödiyecek kuruluşlar belirtilmiş ve bu kuruluşlar arasında anonim şirketlerde sayılmıştır. Bu kuruluşlar evvelce yalnızca nispi vergiye tabi kağıtlardan 20.000 liradan fazla vergi matrahını ihtiva eden veya vergisi 100 liradan fazla tutan kağıtların vergisini makbuz karşılığı ödemekte iken 16 No.lu Tebliğ ile bu kuruluşların düzenlediği nispi veya maktu vergiye tabi tüm kağıtların damga vergisinin makbuz karşılığı ödenmesi Bakanlığımızca uygun görülmüştür.

Anılan Tebliğ gereğince, gerek anonim şirketler ve gerekse tebliğde sayılan kuruluşlarla, Bakanlığımızdan daha önce daimî olarak makbuz karşılığı ödeme konusunda izin alan kuruluşlar, tüm kağıtların damga vergisini ve bu meyanda düzenleyip imzaladıkları bonolara (Emre muharrer senet) ait damga vergisini, 1.1.1981 tarihinden itibaren uygulanmak üzere makbuz karşılığı ödiyeceklerdir.

Bu nedenle bonolara ait damga vergisinin pul yapıştırmak suretiyle ödenmesine yetki veren 13.1.1978 günlü ve 13 Seri No.lu Damga Vergisi Kanunu Genel Tebliğinin II nci bölümü yürürlükten kaldırılmıştır.

IV _ YÜRÜRLÜK

2344 sayılı Kanunla, 488 sayılı Damga Vergisi Kanununda yapılan değişikliklerle ilgili hükümler, Kanunun Resmî Gazete'de yayımlandığı 28.11.1980 tarihinden itibaren, 2367 sayılı Kanunla yapılan değişikliklerden çeklere ilişkin hüküm 28.11.1980 tarihinde, diğerleri Kanunun Resmî Gazete'de yayımlandığı 31.12.1980 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Bilgi edinilmesini ve gereğinin ona göre yapılmasını önemle rica ederim.