Vadeli İşlemler ve Opsiyon Borsasında

gerçekleştirilen vadeli işlemlerde sözleşme, ters pozisyon alınarak vadeden önce kapatılabilmekte veya vade tarihinde tasfiye edilebilmekte olup, sözleşmeden doğan kar/zarar tutarı sözleşmenin sona erdiği bu tarihler itibarıyla kesinleşmektedir. Dolayısıyla, sözleşmenin ters pozisyon alınarak kapatılması veya vade tarihi beklenerek tasfiye edilmesinden önce, açık pozisyon sahiplerinin teminat hesaplarına günlük olarak yansıtılan günsonu uzlaşma fiyatına göre hesaplanmış değerleme karları üzerinden, henüz sözleşme kar/zararı kesinleşmemiş olduğundan geçici 67 nci madde kapsamında tevkifat yapılmasına gerek bulunmamaktadır.

Buna göre, bu işlemlere ilişkin tevkifat karın kesinleştiği aşamada gerçekleştirilecek olup, tevkifat matrahı sözleşmelerin ters pozisyon alınarak vadeden önce kapatılması durumunda ilk sözleşme fiyatı ile ikinci sözleşme fiyatı arasındaki fark, vadede kapatılması durumunda ise kapanış fiyatı (vade tarihi uzlaşma fiyatı) ile sözleşme fiyatı arasındaki fark olacaktır.

Örnek 8: Bay (H), 25/5/2011 tarihinde 1,5760 USD/TL kurundan 10.000 USD değerinde 31/5/2011 vadeli döviz alım sözleşmesi satın almış olup, organize borsada (VOB vb.) gerçekleştirdiği bu işlemle ilgili olarak (Z) Bankası aracılığıyla ödemiş olduğu teminat tutarı 1.200 TL’dir. Bay (H)’nin Bankası aracılığıyla Takasbank’a yatırmış olduğu teminat tutarlarına ilişkin günlük değerleme farklarının hesaplanması ve teminat hesaplarına yansıtılması aşağıdaki şekilde yapılmaktadır;

Sürdürülebilir teminat tutarı : 900 TL (1.200*0.75)

Sözleşme Kuru : 1,5760 TL

Değerleme Tarihi USD Kuru

25/5/2011 1,5960

26/5/2011 1,5450

27/5/2011 1,5680

28/5/2011 1,5560

29/5/2011 1,5750

30/5/2011 1,5840

31/5/2011 1,5860

25/5/2011 tarihindeki değerleme kar/zararı:[(günlük uzl. fiyatı-söz. fiyatı)* sözleşme tutarı]

:[(1,5960-1,5760)* 10.000]= 200 TL

200 TL kar Bay (H)’nin teminat hesabına istendiği zaman çekilmek üzere yatırılmıştır. (1200+200= 1400 TL)

26/5/2011 tarihindeki değerleme kar/zararı:[(günlük uzl. fiyatı- bir önceki gün uzl. fiy.)*

Sözleşme tutarı]

:[(1,5450-1,5960)* 10.000]= -510 TL

510 TL zarar Bay (H)’nin teminat hesabından çekilmiş olup, teminat tutarı sürdürülebilir teminatın altına indiğinden (1400-510=890 TL), Takasbank tarafından yapılan teminat tamamlama çağrısı üzerine 310 TL (1200-890=310 TL) eksik teminat tutarı müşteri tarafından teminat hesabına yatırılmıştır.

27/5/2011 tarihindeki değerleme kar/zararı:[(1,5680-1,5450)* 10.000]= 230 TL

230 TL kar teminat hesabına yatırılmıştır. (1200+230= 1430 TL)

28/5/2011 tarihindeki değerleme kar/zararı:[(1,5560-1,5680)* 10.000]= -120 TL

120 TL zarar teminat hesabından çekilmiştir. (1430-120=1310 TL)

29/5/2011 tarihindeki değerleme kar/zararı:[(1,5750-1,5560)* 10.000]= 190TL

190 TL kar teminat hesabına yatırılmıştır. (1310+190=1500 TL)

30/5/2011 tarihindeki değerleme kar/zararı:[(1,5840-1,5750)* 10.000]= 90TL

90 TL kar teminat hesabına yatırılmıştır. (1500+90=1590 TL)

31/5/2011 tarihindeki değerleme kar/zararı:[(vade tarihi günl. uzl. fiyatı- bir önceki gün uzl. fiy.)* sözleşme tutarı]

:[(1,5860-1,5840)* 10.000]= 20TL

20 TL kar teminat hesabına yatırılmıştır. (1590+20=1610 TL)

(31/5/2011) Sözleşme net kar/zararı:[(vade tarihi günl. uzl. fiyatı – sözleşme fiyatı)* sözleşme tutarı]

:[(1,5860-1,5760)* 10.000]= 100 TL

Sözleşme 100 TL karla sonuçlanmış olup, söz konusu kar üzerinden % 10 oranında tevkifat yapılacaktır.

Değerleme Tutarları Toplamı = Sözleşme Kar/Zararı

(200-510+230-120+190+90+20) =

Örnek 9: Örnek 8’deki Bay (H)’nin 28/5/2011 tarihinde vadeden önce kısa pozisyon almak suretiyle sözleşmeyi kapatması durumunda ise, teminat tutarlarına ilişkin günlük değerleme farklarının hesaplanması ve teminat hesaplarına yansıtılması aşağıdaki şekilde yapılmaktadır;

Satış fiyatı (Kısa Pozisyon): 1,5730 TL (28/5/2011 tarihinde gerçekleştirilen işleme ilişkin kur)

25/5/2011 tarihindeki değerleme kar/zararı:[(günlük uzl. fiyatı-söz. fiyatı)* sözleşme tutarı]

:[(1,5960-1,5760)* 10.000]= 200 TL

200 TL kar Bay (H)’nin teminat hesabına yatırılmıştır. (1200+200= 1400 TL)

26/5/2011 tarihindeki değerleme kar/zararı:[(günlük uzl. fiyatı- bir önceki gün uzl. fiy.)*

sözleşme tutarı]

:[(1,5450-1,5960)* 10.000]= -510 TL

510 TL zarar Bay (H)’nin teminat hesabından çekilmiş olup, teminat tutarı sürdürülebilir teminatın altına indiğinden (1400-510=890 TL), Takasbank tarafından yapılan teminat tamamlama çağrısı üzerine 310 TL eksik teminat tutarı müşteri tarafından teminat hesabına yatırılmıştır.

27/5/2011 tarihindeki değerleme kar/zararı:[(1,5680-1,5450)* 10.000]= 230 TL

230 TL kar Bay (H)’nin teminat hesabına yatırılmıştır. (1200+230= 1430 TL)

28/5/2011 tarihindeki kapanış kar/zararı:[(satış fiyatı- bir önceki gün uzl. fiy.)*

sözleşme tutarı

:[(1,5730-1,5680)* 10.000]= 50 TL

(28/5/2011) Sözleşme net kar/zararı:[(satış fiyatı – sözleşme fiyatı)* sözleşme tutarı]

:[(1,5730-1,5760)* 10.000]= -30 TL

28/5/2011 tarihinde oluşan kar 50 TL olmakla birlikte, sözleşme net olarak 30 TL zararla sonuçlanmış olduğundan, herhangi bir tevkifat yapılması söz konusu değildir.

Değerleme Tutarları Toplamı = Sözleşme Kar/Zararı

(200-510+230+50) = -30