ARAZİ VERGİSİ İSTİSNASI

4369 sayılı Kanunla Emlak Vergisi Kanununun 16 ncı maddesinin birinci fıkrasında yera alan ve mükelleflerin bir belediye ve bu belediyenin mücavir alan sınırları içinde bulunan arazileri ile ilgili istisna tutarı 29/7/1998 tarihinden itibaren 250 milyon liraya yükseltilmiştir.

Buna göre, 29/7/1998 tarihinden itibaren yeni beyanname verecek mükellefler ile bu tarihten itibaren beyanını yenileyen mükelleflerin arazi vergilerinin hesabında, 250 milyon liralık istisna tutarı dikkate alınacaktır.

ÖRNEK: Mükellef (A) asgari beyan değeri 2.5 milyar lira olan arazisini 10 milyar lira olarak beyan etmiştir. Kanunun yayımı tarihinden sonra beyanname veren bu mükellef 250 milyon liralık arazi vergisi istisnasından yararlanacaktır. Diğer taraftan, asgari beyan değeri üzerinden vergininin hesabında 1 milyon liralık eski istisna dikkate alınacaktır. Buna göre, mükellefin 1998 yılında ödemesi gereken vergi aşağıdaki gibi hesaplanacaktır.

—

Mükellefin beyanı (matrah):

9.750.000.000 TL.

(10.000.000.000-250.000.000=)—

Hesaplanan arazi vergisi:

9.750.000 TL.

(9.750.000.000 x % 01=)—

Asgari ölçülere göre bulunan değer:

2.500.000.000 TL.

—

Asgari ölçülere göre bulunan matrah:

2.499.000.000 TL.

(2.500.000.000-1.000.000=)—

Asgari değerlere göre bulunan vergi:

7.497.000 TL.

(2.499.000.000 x % 03)—

Ödenmesi gereken arazi vergisi:

9.750.000 TL.

Mükellefin beyanı üzerinden hesaplanan vergi, asgari ölçülere dikkate alınarak hesaplanan vergiden fazla olduğundan, beyanı üzerinden hesaplanan 9.750.000 lira arazi vergisi iki eşit taksitte ödencektir.

4. 1998 YILI GENEL BEYAN DÖNEMİNDE VERİLEN BEYANNAMELER ÜZERİNE YAPILACAK İŞLEMLER

Bilindiği gibi, 4369 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesinde, "1998 genel beyan dönemi 30 Eylül 1998 tarihinde sona erer. Bu kanunun yayımı tarihinden önce 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununun bu Kanunla değişmeden önceki hükümlerine göre beyanda bulunan mükellfler dilerlerse, Emlak Vergisi Kanununun bu Kanunla değişik hükümlerine göre beyanda bulunabilirler. Beyanını yenileyen mükellefler hakkında, Emlak Vergisi Kanununun bu Kanunla değişik hükümlerine göre tarhiyat yapılır. Ancak bu suretle 1998 yılı için tarh edilecek vergi, asgari değerler üzerinden aynı Kanunun bu Kanunla değişmeden önceki hükümlerine göre hesaplanacak vergiden düşük olamaz. Düşük olması halinde ortaya çıkan vergi farkı idarece tarh edilir.

Bu hüküm aynı süre içinde yeni beyanname verecek mükellefler hakkında da uygulanır." denilmektedir.

Gerek bu hükümlere göre, gerekse yürürlükten kaldırılmış bulunan hükümlere göre 1998 yılı için verilen beyannamelerle ilgili işlemler aşağıdaki gibi olacaktır.

4.1 Daha Önce Beyanname Vermiş Olup Beyanını Yenilemek İstemeyen Mükel-lefler

Asgari vergi değeri veya bu değerin üzerinde beyanname vermiş olup bu değeri yükseltmeyi düşünmeyen dolayısıyla yeni beyanname vermeyecek mükellefler hakkında yeni hükümlere göre herhangi bir tarhiyat işlemi yapılmayacağı gibi, daha önce beyanları üzerine tarh ve tahakkuk eden vergilerin düzeltme ve iadesi de söz konusu olmayacaktır.

Bu mükelleflerin 1999 yılında ödeyecekleri emlak vergisine esas olacak matrahları, 1998 yılında vergiye esas matrahlarının yeniden değerleme oranında artırılması suretiyle bulunacak ve vergileri buna göre yeni oranlar üzerinden hesaplanacaktır.

4.2. Kanunun Yayımı Tarihine Kadar Beyanname Vermemiş Olanlar

1998 yılı Mart ayında başlayan genel beyan dönemi 30 Eylül 1998 tarihi sonuna kadar uzatılmıştır(5). Buna göre, Kanunun yayımı tarihine kadar beyanname vermemiş olan mükellefler sahibi bulundukları bina, arazi ve arsalarla ilgili beyannamelerini 30 Eylül 1998 günü mesai saati bitimine kadar verecekler ve tahakkuk edecek emlak vergilerinin birinci taksitini aynı süre içerisinde ödeyeceklerdir.

Bu mükelleflerin beyan ettikleri matrahlar üzerinden yeni vergi oranları dikkate alınarak emlak vergisi tarh olunacaktır. Ancak, bu suretle 1998 yılı için tarh olunacak vergi, asgari değerler üzerinden Emlak Vergisi Kanununun 4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki vergi oranlarına göre hesaplanacak vergiden düşük olamayacaktır.

Hesaplanan verginin asgari beyan değeri üzerinden eski orana göre hesaplanan vergiden fazla olmasına ilişkin örnek

ÖRNEK: Mükellef (A) asgari beyan değeri 5 milyar lira olan konutun rayiç değerini 25 milyar lira olarak beyan etmiştir. Bu mükellefin 1998 yılında ödeyeceği bina vergisi aşağıdaki gibi olacaktır.

—

Binanın rayiç değeri:

25 milyar TL.

—

Bina vergisinin matrahı::

25 milyar TL.

—

Hesaplanan bina vergisi: (25 milyar x %01=):

25 milyon TL.

—

Asgari ölçülere göre bulunan vergi değeri::

5 milyar TL.

—

Asgari değere göre bulunan vergi (5 milyar x %04=):

20 milyorı TL.

Mükellefin beyan ettiği rayiç değer üzerinden hesaplanan vergi, asgari beyan değeri dikkate alınarak hesaplanan vergiden yüksek olduğundan, rayiç değer üzerinden hesaplanan 25 milyon lira ödenecektir. Dolayısıyla, bu mükellef binanın rayiç değeri üzerinden beyannamesini verip binde 1 oranında hesaplanan vergisini ödemiş olacaktır.

Hesaplanan verginin asgari beyan değeri üzerinden eski orana göre hesaplanan vergiden az olmasına ilişkin örnek

ÖRNEK: Mükellef (B) 1997 yılında inşa ettirdiği asgari beyan değeri 8 milyar lira olan konutun rayiç değerini 24 milyar lira olarak beyan etmiştir. 1997 yılında inşa edilen konutun değerinin 1/4'ü 5 yıl süre ile muaf olduğundan, 1998 yılında (24 milyar TL./4=) 6 milyar lira geçici vergi muafiyeti uygulanacaktır. Diğer taraftan, asgari beyan değeri üzerinden verginin hesabında 1/4 oranındaki geçici muafiyet göz önünde bulundurulacaktır.

Buna göre mükellefin ödeyeceği bina vergisi aşağıdaki gibi olacaktır.

—

Binanın rayiç değeri:

24 milyar TL.

—

Bina vergisinin matrahı:

18 milyar TL.

(24 milyar-6 milyar=)—

Hesaplanan bina vergisi:

18 milyon TL.

(18 milyar x % 01=)—

Asgari ölçülere göre bulunan değeri:

8 milyar TL.

—

Asgari ölçülere göre bulunan vergi değerine göre bulunan matrah ( 8 milyar-2 milyar=):

6 milyar TL.

—

Asgari değere göre bulunan vergi (6 milyarx %04=):

24 milyon TL.

Bu mükellefin, yukarıda hesaplandığı gibi 1998 yılı için asgari ölçüler dikkate alınarak eski oranlar üzerinden hesaplanan vergisi, yeni oranlar ve rayiç değerler dikkate alınarak hesaplanan vergisinden fazladır. Buna göre, bu mükellef beyanname vermesini müteakip 18 milyon lira beyanı üzerine, 6 milyon lira da asgari değer üzerinden idarece tarh olunan vergi farkı olmak üzere toplam 24 milyon lira vergiyi 2 eşit taksitte ödeyecektir.

Emekli maaşı alan ve indirimli vergi oranı uygulananların durumuna ilişkin örnek

ÖRNEK: T.C. Emekli Sandığı'ndan emekli maaşı alan ve başkaca bir geliri olmayan mükellef emekli (C), Kanunun yayımı tarihine kadar beyanda bulunmamıştır. Bu mükellef 1998 genel beyan döneminde asgari beyan değeri 4 milyar lira olan tek konutunu 8 milyar lira olarak beyan etmiştir. İndirimli vergi oranı kapsamında bulunanlara uygulanacak vergi oranı 98/10752 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile binde 2 olarak belirlenmiştir. Buna göre, mükellefin ödeyeceği vergi aşağıdaki gibi olacaktır.

—

Mükellefin beyanı (matrah):

8 milyar TL.

Hesaplanan bina vergisi:

8 milyon TL.

(8 milyar x % 01=):

—

Asgari ölçülere göre bulunan değer:

4 milyar TL.

—

Asgari değerlere göre bulunan vergi:

8 milyon TL.

(4 milyar x % 02)

Mükellefin beyanına göre hesaplanan 8 milyon lira vergi, asgari beyan değerine göre bulunan vergi ile aynı olduğundan beyanı üzerinden hesaplanan 8 milyon lira vergiyi 2 eşit taksitte ödeyecektir. Ancak, Bakanlar Kurulu yetkisini kullanarak 1999 yılı için vergi oranını "0" (sıfır) olarak belirlediğinde, bu mükellef 1999 yılına ilişkin olarak herhangi bir vergi ödemeyecektir.

4.3. Daha Önce Beyanname Vermiş Olup Beyanını Yenileyen Mükellefler

Emlak Vergisi Kanununun değişmeden önceki hükümlerine göre beyanda bulunan mükellefler, dilerlerse Emlak Vergisi Kanununun 4369 sayılı Kanunla değişik hüküm(erine göre yeniden beyanda bulunabileceklerdir.

Bu beyanlar, mevcut emlak vergisi beyannameleri ile yapılacaktır. Beyannamenin "ASGARİ BEYAN HESABI" ile ilgili tablosu daha önce olduğu gibi doldurulacaktır. Mükellefin beyan edeceği gayrimenkule ilişkin rayiç bedel, beyannamenin "VERGİLENDİRMEYE İLİŞKİN BİLGİLER" bölümünün rayiç bedel ile ilgili satırında; rayiç bedeller toplamı ise "VERGİYE TABİ RAYİÇ BEDEL VE VERGİ BİLDİRİMİ" tablosunda gösterilecektir.

Diğer taraftan, yeniden beyanda bulunacak mükelleflerin sahip oldukları gayrimenkullere ilişkin olarak beyan edecekleri değerlerin, daha Önce beyan ettikleri rayiç değerden az olamayacağı tabiidir.

Mükelleflerin beyan ettikleri rayiç değere göre tespit ettikleri matrahlar üzerinden yeni vergi oranları dikkate alınarak emlak vergisi tarh olunacaktır. Ancak, bu suretle 1998 yılı için tarh olunacak vergi, asgari değerler üzerinden Emlak Vergisi Kanununun 4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki vergi oranlarına göre hesaplanacak vergiden düşük olamayacaktır.

Beyanlarını yenileyen mükelleflerin, bu Kanunun yayımından önce beyan ettikleri matrahlar üzerinden tahakkuk ettirilen emlak vergisi, mükelleflerin yeni beyanlarına göre tahakkuk ettirilen vergiye göre düzeltilecektir.

Buna göre, beyan edilen matrahlar üzerinden tahakkuk ettirilen vergilerle ilgili olarak kısmen veya tamamen ödeme yapılmış ise bu vergiler, öncelikle yeni beyanlarına göre ödenmesi gereken verginin birinci taksitine sayılacaktır. Buna rağmen bir verginin kalması halinde, ikinci taksite mahsup edilecektir. Bu mahsuptan arta kalan tutar, talepleri üzerine mükelleflere iade edilecektir.

Hesaplanan verginin asgari beyan değeri üzerinden eski orana göre hesaplanan vergiden az olmasına ilişkin ömek

ÖRNEK: Mükellef (A) asgari beyan değeri 4 milyar lira olan konutunu Kanunun yayımından önce aynen (4 milyar lira olarak) beyan etmiş ve beyanı üzerinden 16 milyon lira bina vergisi ödemiştir. Aynı mükellef, Kanunun yayımından sonra beyanını yenileyerek konutunu 10 milyar lira olarak beyan etmiştir. Mükellefın vergisi aşağıdaki gibi hesaplanacaktır.

—

Mükellefin beyanı (matrah):

10 milyar TL.

—

Hesaplanan bina vergisi (10 milyar x %01=):

10 milyon TL.

—

Asgari ölçülere göre bulunan değer:

4 milyar TL.

—

Asgari ölçülere göre bulunan vergi (4 milyar x % 04):

16 milyon TL.

Bu mükellefin, yukarıda belirtildiği gibi 1998 yılı için asgari ölçüler dikkate alınarak eski oranlar üzerinden hesaplanan vergisi, yeni oranlar ve rayiç değerler dikkate alınarak hesaplanan vergisinden fazladır. Buna göre, bu mükellefin beyanname vermesini müteakip,10 milyon lira beyanı üzerine, 6 milyon lira da asgari değer üzerinden idarece tarh olunan vergi farkı olmak üzere toplam 16 milyon lira vergiyi 2 eşit taksitte ödemesi gerekmektedir. Ancak, bu mükellef daha önce ilk beyanına göre 16 milyon lira ödemiş bulunduğundan, ilave bir vergi ödemeyecektir.

Hesaplanan. verginin asgari beyan değeri üzerinden eski orana göre hesaplanan vergiden fazla olmasına ilişkin örnek

ÖRNEK: Beyanını yenileyen mükellef (B), asgari beyan değeri 7 milyar lira olan işyerini Kanunun yayımından önce 10 milyar lira olarak beyan etmiş ve tahakkuk eden 50 milyon lira verginin birinci taksiti olan 25 milyon lirayı ödemiştir.

Aynı mükellef Kanunun yayımı tarihinden sonra beyanını yenileyerek işyerini 20 milyar lira beyan etmiştir. Bu durumda, mükellefin ödemesi gereken bina vergisi aşağıdaki gibi olacaktır.

—

Mükellefin beyanı (matrah):

20 milyar TL.

—

Hesaplanan bina vergisi (20 milyar x %02=):

40 milyon TL.

—

Asgari ölçülere göre bulunan değer:

7 milyar TL.

—

Asgari ölçülere göre bulunan vergi (7 milyar x % 05):

35 milyon TL.

Mükellefin, yeni beyanı üzerinden hesaplanan vergi asgari beyan değeri üzerinden hesaplanan 35 milyon liradan fazla olduğundan, 1998 yılı için ödeyeceği vergi 40 milyon lira olup, birinci taksiti 20 milyon liradır. Bu mükellefin daha önce ödemiş olduğu 25 mifyon lira tutarındaki birinci taksit 30 Eylül 1998 tarihine kadar ödemesi gereken verginin birinci taksitine sayılacak, kalan 5 milyon lira ise ikinci taksitine mahsup edilecektir.

Fazla ödenen verginin mahsup ve iadesine ilişkin örnek

ÖRNEK: Mükellef (C) asgari beyan değeri 4 milyar lira olan konutunu Kanunun yayımından önce gerçek rayiç bedeli olan 20 milyar lira olarak beyan etmiş ve beyanı üzerinden hesaplanan 80 milyon lira bina vergisinin tamamını ödemiştir. Aynı mükellef, Kanunun yayımından sonra beyanını yenileyerek konutunu 20 milyar lira olarak beyan etmiştir. Mükellefın ödeyeceği vergi aşağıdaki gibi olacaktır.

—

Mükellefin beyanı (matrah):

20 milyar TL.

—

Hesaplanan bina vergisi (20 milyar x %01=):

20 milyon TL.

—

Asgari ölçülere göre bulunan değer:

4 milyar TL.

—

Asgari ölçülere göre bulunan vergi (4 milyar x % 04):

16 milyon TL.

Mükellefin yeni beyanı üzerinden hesaplanan vergi, asgari beyan değeri üzerinden hesaplanan 16 milyon liradan fazla olduğundan, 1998 yılı için ödeyeceği vergi 20 milyon lira olacaktır.

Bu mükellef, daha önce verginin tamamı olan 80 milyon lirayı ödemiş olduğundan bu tutarın, 20 milyon lirası 1998 yılı vergisine sayılacak, kalan 60 milyon lira talebi halinde kendisine iade edilecektir.

EĞİTİME KATKI PAYIBeyanlarını yenileyen mükelleflerin bu beyanları ile ilgili olarak ikinci defa verecekleri beyannameler, daha önce verilen beyannamelerin devamı ve tek işlem mahiyetinde olduğundan, bu beyannameler üzerinden ikinci defa eğitime katkı payı alınmayacaktır.

Tebliğ olunur.

(1) 29/7/1998 gün ve 23417 sayılı M³kerrer Resmi Gazete'de Yayımlanmıştır.

(2) 4369 sayılı Kanunla Gelir Vergisi Kanununa eklenen geşici madde 46

(3) 4369 sayılı Kanunun 65 ve 82/6 ncı maddeleri

(4) 19/3/1998 gün ve 23291 sayılı Resmi Gazete'de Yayımlanmıştır.

(5) 369 sayılı Kanun geçici madde 2