Altıncı Kısım

Pasaport, ikamet tezkeresi, vize ve Dışişleri Bakanlığı tasdik harçları

Kanunun altıncı kısmında, pasaport, ikamet tezkeresi, vize ve Dışişleri Bakanlığı tasdik harçları ile ilgili hükümler yer almıştır. Bu harçlarda 5887 sayılı Kanuna nazaran yapılan değişiklikleri üç noktada belirtmek mümkündür.

1- 201 sayılı Kanunla tesbit edilen pasaport harçlarına, pasaportların damga resmi mevzuundan çıkarılmaları sebebiyle cüz'i miktarda zam yapılmıştır.

2- Yabancı memleketlere giden işçiler ile bunların eş ve velâyeti altındaki çocukları için pasaport harçı bakımından muafiyet tanınmıştır.

3- 5887 sayılı Kanunun zamanında ikamet tezkeresi almayanlara uygulanacak cezalar ile ilgili 94 ve 95 inci maddelerine yeni kanunda yer verilmemiştir. Bu duruma göre zamanında ikamet tezkeresi almayanlar hakkında 213 sayılı Vergi Usul Kanununda belirtilen ceza hükümleri uygulanacaktır.

Bilindiği üzere 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 344 üncü maddesinde "Kaçakçılık, mükellef veya sorumlu tarafından kasten vergi ziyaına sebebiyet verilmesidir." denilmekte aynı kanunun 348 inci maddesinde de, kaçakçılık sayılan haller dışında herhangi bir suretle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi kusur olarak tarif edilmiş bulunmaktadır.

Bu duruma göre kanuni süresi içerisinde ikamet tezkeresi almadığı veya yeniletmediği zabıtaca tesbit olunan yabancılar adına 213 sayılı Kanunun 345 inci maddesinin 3 üncü fıkrası gözönünde bulundurulmak suretiyle ikamet tezkeresi harçının üç katı tutarında kaçakçılık cezası kesilmesi icap etmektedir. Zira yabancının bu durumunun zabıtaca tesbit edilmiş olması kastın mevcudiyetine karine teşkil etmektedir. Aksi halde yani kanuni süresi geçtikten sonra ikamet tezkeresi almak veya yeniletmek üzere yabancı bizzat alâkalı merciye müracaatta bulunduğu takdirde yabancıya vergi kaçırma kastı isnat edilemiyeceğinden bu durumda ikamet tezkeresi harçının yarısı nispetinde kusur cezası kesilmesi gerekmektedir.

Cezanın ne suretle hesaplanacağı hususuna gelince :

İkamet tezkereleri 6 aylık, 1 yıllık ve 2 yıllık olarak verildiğine göre 213 sayılı Kanunun 345 inci maddesi uyarınca üç kat olarak kesilmesi icap eden cezanın (Bu maddenin son fıkrası hükmü gözönünde bulundurulmak kaydiyle) tecavüz edilen müddete göre hesaplanması uygun görülmektedir. şöyleki :

İlk ikamet tezkeresi alınmasında kanunî sürenin, yenileme halinde, ikamet tezkeresinde kayıtlı sürenin bitim tarihinden itibaren tecavüz olunan süre 1 gün ilâ 6 ay (Yenileme halinde 16 gün ile 6 ay) arasında kaldığı takdirde (6 ay dâhil) altı aylık ikamet tezkeresi harçının kaçakçılıkta üç katı, kusurda yarısı; geçirilen süre, altı ayla bir yıl arasında bulunduğu takdirde (1 yıl dâhil) bir yıllık ikamet tezkeresi harçının kaçakçılıkta üç katı, kusurda yarısı, tecavüz olunan süre bir yılı geçtiği takdirde ise iki yıllık ikamet tezkeresi harçının keza kaçakçılıkta üç katı, kusurda yarısı ceza olarak kesilecektir.

13- Seri numaralı Harçlar Kanunu Genel Tebliğinde de belirtildiği üzere harç aslı alâkalı emniyet dairelerince, ceza ise yabancının adı soyadı, açık adresi, geçirilen süre, yabancının ikamet tezkeresi almak veya yeniletmek üzere bizzat mı müracaat ettiği yoksa durumunun emniyetçe mi tespit edildiği hususlarını muhtevi olarak emniyetçe gönderilecek bir müzekkereye müsteniden alâkalı vergi dairelerince tahakkuk ve tahsil edilecekter.

YEDİNCİ KISIMGemi ve liman harçları

"Genel açıklama" kısmında da belirtildiği üzere gemi ve liman harçları bu kanunla kaldarılan "Sefineler resmi" yerine kaim olmak üzere yeniden ihdas edilen yeni bir harç mükellefyeti olup harça tabi işlemler kanuna bağlı (7) sayılı tarifede gösterilmiştir.1- Gemi sicil işlemleri

2- Liman işlemleri

olmak üzere iki kısımdan müteşekkildir.

1- Gemi sicil işlemleri:

Gemi sicil işlemlerinden alınacak harçlar (9) pozisyon içinde tesbit edilmiştir.

Harça tabi işlemler, kısmen 216 sayılı Merakibî Bahriyeden Alınacak Rüsum Hakkındaki Kanunda yer almış bulunan işlemlerden, kısmen de harça tabi bulunmıyan ve bu kanun ile yeniden harça tabi tutulan gemi sicil işlemlerinden ibarettir.

Gerçekten aynı mahyetteki gayrimenkul tapu sicil işlemleri tapu harçına tabi tutulurlarken ayniyet gösteren gemi sicil işlemlerinin, harç mevzuu yapılmmış olması, öteden beri vergi adaletini bozan ve bu sebeple nazarı dikkati çeken bir boşluk teşkil etmekteydi. gemi sicil işlemleride harç mevzuuna alınmak suretiyle bu boşluk giderilmiştir.

2- Liman işlemleri:

Tarifenin ikinci grupunu teşkil eden liman işlemleri 7 posizyondan ibarettir. Bunlar denize elverişlilik belgesi, ölçme belgesi, yola elverişlilik belgesi, Ulaştırma Bakanlığınca verelen bayrak şahadetnameleri, gemi jurnalları tasdiki, yeterlik belgesi ve Türk Denizci Kütüğü kayıt suretleridir.

Yukarıdaki işlemlerin bir kısmı 216 sayılı Merakibi Bahriyeden Alıncak Rüsum Hakkındaki Kanunda mevcut mururiye resmine, vize resmine, tayfa tezkeresi, mesaha resmi ve gemi kaptanları ile çarkçılarına verilen şahadetnamelerden alınacak resimlere tekabül etmekte, bir kısım ise mahiyetleri ve benzerlikleri itibariyle harça tabi tutulması gereken yeni harç konularından ibaret bulunmaktadır.

a) Tarifenin liman işlemlerine ait kısmının 1 nci sırasında yer alan denize elverişlilik belgesi harçı yenidir.

4922 sayılı Denizde Can ve Mal Emniyetinin Korunması hakkındaki Kanunun 3 üncü maddasine göre ticaret gemilerinin tahsis edildikleri işlere ve yapacakları yolculuklara göre tekne, makina, kazan, genel donanım, can kurtarma, yangından korunma ve yangın söndürme ve sair araç ve teferruatının, kanunun tüzüğü gereğince haiz olmaları lâzım gelen durumları, yılda en az durumları, yılda en az bir defa denetlenmektedir.

Bu denetleme, ticaret gemilerinin rüsum tonilâtolarına göre değişen bir harç konusu yapılmıştır,

Tarifedeki ibare Türk Ticaret Kanununun 817 nci maddesinden alınmıştır.

b) Ölçme belgesine gelince, 216 sayılı Kanunda mevcut mesaha resminin yerine kaim olan ölçme belgesi harçı, ticaret gemilerinin 4922 sayılı Kanunun 7 nci maddesine müsteniden hususi tüzüğüne göre liman idarelerince ölçülmeleri karşılığında alınacak bir harç nev'idir.

c) Yola elverişlilik belgesi ise, ismini Ticaret Kanununun 817 nci maddesinin 2 inci fıkrasında aynen almaktadır. 4922 sayılı Kanunun 6 ncı maddesi gereğince yapılan denetlemeler karşılığı alınacak olan bu harç, aynı zamanda 216 sayılı Kanundaki mururiye ve vizeresimlerinin yerine geçmektedir.

d) Tarifenin liman işlemleri kısmının 4 üncü sırasında yer alan ve Ulaştırma Bakanlığnca verilen bayrak şahadetnamelerinin, harç konusu yapılmasını gerektiren işlem, Türk Ticaret Kanununun 824 üncü maddesine müstenit bulunmakta ve yeni bir harç mevzuunu teşkil etmektedir.

e) Tarifenin 5 inci sırasında yer alan gemi jurnallarının liman aderelerince tasdiki ise keza yeni bir harç mevzuudur.

f) Yeterlik belgesi harçlarına gelince, harç olarak 216 sayılı Kanundaki deniz ticaret kaptanları ile çarkçılarına verilen şehadatnamelerden alınan harçlara tekabül etmektedir.

Tarifenin son fıkrasını teşkil eden Türk Dezinci Kütüğü kayıt suretlerinden alınacak 5 liralık maktu harç, emsali muameleler nazara alınarak ihdas olunan yeni bir harç konusudur.

SEKİZİNCİ KISIMİmtiyazname, ruhsatname ve diploma harçları

Kanunun 108 inci maddesine göre, imtiyazname, ruhsatname ve diplomalardan kanuna bağlı (8) sayılı tarifede yazılı olanları harça tabi tutulmuştur. Bu harçlarda 5887 sayılı Kanuna nazaran önemli bir değişiklik bulunmayıp sadece harç miktarları günün para rayicine göre ayarlanmıştır.

DOKUZUNCU KISIM Trafik harçları

Bilindiği üzere trafik harçları 5887 sayılı Harçlar Kanunu dışında, 6085 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ile bu kanunu değiştiren 232 sayılı Kanuna göre alınmaktaydı. Çeşitli kanunlar içinde bulunan harçları bir araya toplamak gayesiyle yukarıda sözü edilen kanunlardaki trafik harçları ile ilgili hükümler 1 Mart 1963 tarihinde yürürlüğe giren 197 sayılı Motorlu Kara Taşıtları Vergisi Kanunu ile kaldırılmış ve bu harçlar, Harçlar Kanunu mevzuuna alınmıştır. Ancak tasarının kanunlaşması bir hayli zamana mütevakıf bulunduğundan 1/3/1963 tarihinden bu kanunun yürürlüğe girdiği 1/11/1964 tarihine kadar trafik harçları alınamamıştır.

Kanuna bağı (9) sayılı tarifenin tetkikinden de anlaşılacağı üzere harça konu olan işlemlerin tesbitinde genel olarak yukarda sözü edilen kanunların esaslarına sadık kalınmış ve harçlar ufak tefek değişikliklerle aynen alınmıştır.

Yapılan bazı değişiklikleri iki kısımda özetlemek mümkündür.

1- Harç mevzuu dışına çıkarılan işlemler :

a) Eski kanuna göre şoför adayı belgelerinden 5 lira maktu harç alınmaktadır. Yeni kanun ile bu harç, mevzuu dışına çıkarılmıştır.

Bu gibi kimselerin ileride şoför ehliyetnamesi alması halinde buna mahsus harçı ödeyeceği nazara alınarak, şoför adayı belgelerinin harça tabi tutulması muvafık görülmemiştir.

b) Eski kanuna istinaden her türlü tasdik işlemlerinden 5 lira maktu harç alınmakta idi. Yeni kanunda bu harçlara yer verilmemiştir.

c) Karayolları Trafik Tüzüğünün 19 uncu maddesinin 4, 6, 8, 9 uncu fıkralariyle 23 ve 74 üncü maddelerine göre verilecek ruhsatlar harç mevzuu dışında bırakılmıştır.

19 uncu maddenin muhtelif fıkralariyle 23 ve 74 üncü maddeler mucibince evvelce harç konusu yapılan işlemlerin mahiyetleri şunlardan ibarettir :

Bu maddelere göre, karayolları kenarında mesken, dükkân vesair tesislerin, çitler ve ihata duvarlarının, su arklarının kesif ağaçlıkların tesisleri bir ruhsata tabi tutulmuştur.

Keza belediye sınırları içindeki karayolları kenarında kurulacak akaryakıt depoları, umumi garaj, servis istasyonları da bir müsaadeye tabidir.

İl veya illerin karayollarında yapılacak her türlü koşu ve yarışlar için de aynı şekilde bir izin alınması icap etmektedir.

Halen bu izin ve müsaadeler muhtelif miktarlarda maktu harça tabi bulunmaktadır ki yeni kanunda bu işlemlerin mahiyetleri icabı harç konusu yapılmamaları uygun görülmüştür.

d) Bilindiği gibi Karayolları Trafik Tüzüğünün 12 nci maddesinin F bendinin 15 inci sırasında tüzükte harça tabi bulundukları açıkça yazılı ruhsatların dışında, tüzüğün diğer maddeleri mucibince verilecek ruhsatlar da seyyanen 25 liralık maktu harça tabi tutulmuş bulunmaktadır.

Bu madde gereğince verilecek ruhsatlardan da harç alınmaması prensip itibariyle uygun görülmüştür.