MÜTESELSİL SORUMLULUK

Vergi Usul Kanununun 11 inci maddesinde yer alan, mal alım ve satımı ile hizmet ifası dolayısıyla vergi kesintisi yapmak ve vergi dairesine yatırmak zorunda olanların, bu yükümlülükleri yerine getirmemeleri halinde verginin ödenmesinden, alım satıma taraf olanlar ile hizmetten yararlananlar, aralarında zımnen dahi olsa irtibat olduğu tesbit olunanların müteselsilen sorumlu olacağına dair hüküm 4369 sayılı Kanunun(8) 81 inci madesi ile aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

"Mal alım ve satımı ve hizmet ifası dolayısıyla vergi kesintisi yapmak ve vergi dairesine yatırmak zorunda olanların, bu yükümlülükleri yerine getirmemeleri halinde verginin ödenmesinden, alım satıma taraf olanlar, hizmetten yararlananlar ve aralarına doğrudan veya hısımlık nedeniyle ya da sermaye, organizasyon veya yönetimine katılmak veya menfaat sağlamak suretiyle dolaylı olarak ilişkide bulunduğu tesbit olunanlar müteselsilen sorumludurlar."

Yapılan bu değişikliğe göre, mal teslimlerinde alım-satıma taraf olanlar, hizmet ifalarında hizmetten yararlananlar, bu safhadaki işlem bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi ile sınırlı olmak üzere, Hazine'ye intikal etmeyen katma değer vergisinden müteselsilen sorumlu olacaklardır.

Alım-satıma taraf olmamak veya hizmetten yararlanmamakla birlikte aralarında doğrudan veya hısımlık nedeniyle ya da sermaye, organizasyon veya yönetimine katılmak veya menfaat sağlamak suretiyle dolaylı olarak ilişkide bulunduğu vergi inceleme raporunda açıkça belirtilenler ise bu çerçevede Hazine'ye intikal etmeyen katma değer vergisinin tamamından müteselsilen sorumlu olacaklardır.

Vergi Usul Kanununun 11 inci maddesinin Bakanlığımıza verdiği yetkiye dayanılarak "Müteselsil Sorumluluk" uygulamasına ilişkin usul ve esaslar aşağıdaki şekilde belirlenmiştir.

1. Vergi, mükellef adına tarh-tahakkuk ettirilecek ve öncelikle mükelleften aranacaktır.

2. Müteselsil sorumluluk satın alınan mal ve hizmet bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi, varsa gecikme faizi ve gecikme zammı ile sınırlıdır. Cezalar sorumluluk kapsamı dışındadır.

3. Mükellef dışındaki kişilerden (müteselsil sorumludan) yapılacak takibe ödeme emri tebliği suretiyle başlanılacaktır.

Bu esaslar dikkate alınarak mükellef tarafından beyan edilen ancak, ödenmeyen vergi ile ilgili olarak;

- Mükellefe, bilinen adreslerinde bulunamadığından ödeme emri tebliğ edilememiş olması, veya

- Kendisine ödeme emri tebliğ edilen mükellefin mal beyanında bulunmamış, vergi dairesince de malı tespit olunamamış veya beyan edilen veya vergi dairesince tespit olunan malların amme alacağını karşılamayacağının anlaşılmış olması,

hallerinde vergi aslı, varsa gecikme faizi ve gecikme zammı için mükellef dışındaki müteselsil sorumlu nezdinde ödeme emri ile takibe başlanılacaktır.

Mükellef tarafından noksan beyan edilen veya hiç beyan edilmeyen vergi için yapılacak tarhiyat üzerine tahsil edilebilir hale gelen vergi ve gecikme faizi, yukarıda belirtilen şartlara göre müteselsil sorumlu nezdinde ödeme emri ile takibe alınacaktır.

Öte yandan, müteselsil sorumluluk kapsamına girmese dahi herhangi bir nedenle Hazine'ye intikal etmeyen vergi, Katma Değer Vergisi Kanununun 29 ve 32 nci maddelerine göre indirim ve iade konusu yapılmayacaktır.

Müteselsil sorumluluk ile ilgili bu düzenlemeler, henüz kesinleşmemiş işlemler için de geçerli olacaktır.

ÖRNEKLER

- Mükellef (A), Haziran 1998 döneminde mükellef (D) den satın aldığı 100.000.000.- liralık mal için 15.000.000.- liralık katma değer vergisi ödemiştir. Mükellef (D) bu döneme ait beyannamesinde 25.000.000.- lira ödenecek katma değer vergisi beyanında bulunmuş, ancak vergi dairesine ödememiştir.

Bu işlemde Hazine'ye intikal etmeyen vergi 25.000.000.- lira olmakla birlikte, mükellef (A) alım satıma taraf olan kişi olarak, sadece bu safhadaki işlem bedeli üzerinden hesaplanan 15.000.000.- lira katma değer vergisi ve buna ait gecikme zammından müteselsilen sorumlu olacaktır.

-Yukarıda bahsi geçen mükellef (A), mükellef (D) den satın aldığı malı 120.000.000.- lira bedelle ve 18.000.000.- lira katma değer vergisi tahsil etmek suretiyle, mükellef (K) ya satmış ve satışa ait katma değer vergisini beyan ederek ödemiştir.

Müteselsil sorumluluk, Hazine'ye intikal etmeyen verginin ait olduğu alım satım safhası için söz konusu olduğundan ve mükellef (K) ile (D) arasında da alım satım ilişkisi bulunmadığından, mükellef (D) nin beyan edip ödemediği vergi nedeniyle mükellef (K) nın müteselsil sorumluluğu bulunmamaktadır. Mükelfef (K) nın, mükellef (A) dan satın aldığı mallara ait katma değer vergisi ise beyan edilerek ödenmiş olduğundan alım satıma taraf olarak da bir sorumluluğu söz konusu değildir.

-Yukarıda bahsi geçen mükellef (D), mükellef (A) ya satmış olduğu malları 80.000.000,- lira bedel ve 12.000.000,- lira katma değer vergisi ödemek suretiyle mükellef (C) den satın almıştır.

Yapılan incelemeler sırasında (C) firmasının sahte belge kullanmak suretiyle ödemesi gereken katma değer vergisini Hazineye intikal ettirmediği ve bu firmanın ortaklarının aynı zamanda (D) ve (A) firmalarının da ortakları olduğu tespit edilmiştir.

Bu olayda (C) firması ile (A) firması doğrudan alım satıma taraf olmamakla birlikte her iki firma ortaklarının aynı kişilerden oluşması, aralarında sermaye ve organizasyon ilişkisi bulunduğunu gösterdiğinden ve bu durum inceleme raporunda açıkça belirtildiğinden, inceleme raporunda ziyaa uğratıldığı belirtilen vergi ve buna bağlı gecikme faizinden (D) ve (A) firmaları birlikte müteselsilen sorumlu olacaklardır. (K) firması ise, (C) firması ile doğrudan alım satıma taraf olmadığından ve bu firmalarla dolaylı bir ilişkisi de tespit edilmediğinden müteselsil sorumluluk kapsamına girmeyecektir.