Yurtiçinde Matrah

ÖTV matrahına esas alınan KDV matrahının tespitinde, Katma Değer Vergisi Kanununun 20 ila 27 nci maddeleri ile bu maddelere ilişkin Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliğinde yapılan açıklamalar dikkate alınır. Katma Değer Vergisi Kanununun 20 nci maddesine göre, teslim ve hizmet işlemlerinde matrah, bu işlemlerin karşılığını teşkil eden bedel olup; bedel deyimi, malı teslim alan veya kendisine hizmet yapılan veyahut bunlar adına hareket edenlerden bu işlemler karşılığında her ne suretle olursa olsun alınan veya bunlarca borçlanılan para, mal ve diğer suretlerde sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaat, hizmet ve değerler toplamını ifade etmektedir. Bu Kanunun 23 üncü maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre ise gümrük depolarında ve müzayede mahallerinde yapılan satışlarda matrah kesin satış bedelidir. Ayrıca, aynı Kanunun 24 üncü maddesinde belirtilen unsurlar matraha dahil edilmekte, 25 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre mükellefin düzenlediği fatura veya benzeri vesikalarda gösterilen ticari teamüllere uygun iskontolar ise matrahtan indirilebilmektedir. Bunun yanı sıra, mezkûr Kanunun 26 ncı maddesi uyarınca, bedelin döviz ile hesaplanması halinde döviz, vergiyi doğuran olayın meydana geldiği andaki cari kur üzerinden Türk parasına çevrilmekte, cari kuru belli olmayan dövizlerin Türk parasına çevrilmesine ilişkin esaslar ise Maliye Bakanlığınca belirlenmektedir. Dolayısıyla, (II) sayılı listede yer alan kayıt ve tescile tâbi taşıtların yurtiçinden ilk iktisabı ile aynı listede yer alan kayıt ve tescile tâbi olmayan taşıtların imal ya da inşa edenler tarafından yurtiçinde tesliminde ÖTV matrahı, işlemin karşılığını teşkil eden bedel olup, teslim edilen taşıt karşılığında her ne nam adı altında olursa olsun müşteriden alınan bedeller, teslim edilen taşıtın ÖTV matrahına dâhildir. Vergiyi doğuran olayın gerçekleştiği teslim veya ilk iktisaba ait faturada ayrıca gösterilen ticari teamüllere uygun iskontolar ÖTV matrahından indirilebilir. Öte yandan, Özel Tüketim Vergisi Kanununun 12 nci maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca, (II) sayılı listedeki taşıtlardan alınacak vergi, mükellefin bu taşıtı alış bedeli ile her halükârda bu taşıtın imalatçısının satış bedeli veya Katma Değer Vergisi Kanununun 21 inci maddesine göre ithalatta hesaplanan KDV matrahı üzerinden taşıtın tabi olduğu orana göre hesaplanan vergi tutarından az olamaz. Buna göre, (II) sayılı listedeki taşıtlar için, mükellefin bu taşıtı satış bedeli ve alış bedeli ile taşıt ithal edilmiş ise ithalatta hesaplanan KDV matrahı, yurt içinde imal edilmiş ise imalatçının satış bedeli üzerinden hesaplanan ÖTV tutarlarından en fazla olanı beyan edilip ödenir. İthalatçı veya imalatçı firma ile ÖTV mükellefi arasında birden fazla safhanın bulunup bulunmaması ÖTV matrahının yukarıda belirtilen doğrultuda tespitini etkilemez. Mükellefin taşıtı alıcıya teslim ettiği tarihe kadar, bu taşıtı mükellefe teslim eden tarafından iskonto yapılmış olması halinde, alış bedelinin %10’unu geçmemek üzere yapılan iskonto tutarı indirilmek suretiyle mükellefin alış bedeli hesaplanır. Ancak bu indirimler sonrası kalan tutar da taşıtın imalatçısının satış bedelinden veya ithalatta hesaplanan KDV matrahından düşük olamaz. Alış bedeli üzerinden yapılacak söz konusu iskontonun matrahın tespitinde dikkate alınabilmesi için Vergi Usul Kanunu hükümleri kapsamında belgelendirilmesi zorunludur. Önceki aşamalarda yapılan ancak ÖTV mükellefine yansıtılmayan/yapılmayan iskontoların alış bedelinin hesabında dikkate alınmayacağı açıktır. Ayrıca taşıtın, ilk iktisap kapsamında satışı tarihine kadar mükellefe satış yapan tarafından iskonto yapılmadığı halde mükellef tarafından, alış bedelinin herhangi bir oranına tekabül eden bir tutarda indirim yapılmak suretiyle alış bedelinden daha düşük bir bedelle satılması durumunda da ÖTV matrahı, taşıtın alış bedeli ile imalatçının satış bedelinden/ithalatta hesaplanan KDV matrahından düşük olamaz.

Örnek 1: Distribütör (A) firmasının ithal ettiği silindir hacmi 1.600 cm³’ün altında olan bir otomobil için ithalattaki KDV matrahı 42.000 TL olup, bu mal (A) tarafından, otomobil bayi olan (B) firmasına KDV hariç 45.000 TL’ye satılmıştır. a) (A), bu otomobille ilgili olarak (B)’ye %15 iskonto yapmıştır. Daha sonra (B), bu otomobili müşterisi (C)’ye 2/2/2015 tarihinde ilk iktisap kapsamında, ÖTV ve KDV hariç 40.000 TL’ye satmıştır. Bu durumda (B), (C) adına düzenlediği satış faturasında göstereceği ÖTV’yi aşağıdaki gibi hesaplar. Otomobilin vergisiz satış bedeli : 40.000 TL Alış bedeli : 45.000 TL İskonto tutarı (45.000 x 0,15 =) : 6.750 TL Alış bedelinden indirilebilecek iskonto tutarı (45.000 x 0,10 =) : 4.500 TL Alış bedelinden %10 iskonto tutarı düşülmüş tutar (45.000 – 4.500 =) : 40.500 TL İthalattaki KDV matrahı : 42.000 TL ÖTV matrahı : 42.000 TL Hesaplanan ÖTV (42.000 x 0,45 =) : 18.900 TL b) (A)’nın söz konusu malın ilk iktisap kapsamında satılıncaya kadar mükellef (B)’ye yaptığı iskonto tutarının %5 olması halinde ise (B), (C) adına düzenlediği satış faturasında göstereceği ÖTV’yi aşağıdaki gibi hesaplar. Otomobilin vergisiz satış bedeli : 40.000 TL Alış bedeli : 45.000 TL İskonto tutarı (45.000 x 0,05 =) : 2.250 TL Alış bedelinden iskonto tutarı düşülmüş tutar (45.000 – 2.250 =) : 42.750 TL İthalattaki KDV matrahı : 42.000 TL ÖTV matrahı : 42.750 TL Hesaplanan ÖTV (42.750 x 0,45 =) : 19.237,5 TL

Örnek 2: İmalatçı (C) imal ettiği, silindir hacmi 1.800 cm³ olan binek otomobili, pazarlama şirketi (D)’ye KDV hariç 60.000 TL’ye, (D) bu taşıtı bayisi (E) firmasına KDV hariç 65.000 TL’ye satmıştır. (C), bu otomobille ilgili olarak (D)’ye, satıştan sonra, 13/1/2015 tarihinde %15 iskonto yapmıştır. (E), bu otomobili müşterisi (F)’ye 15/1/2015 tarihinde ilk iktisap kapsamında, ÖTV ve KDV hariç 64.000 TL’ye satmıştır. Bu durumda (E), (F) adına düzenlediği satış faturasında göstereceği ÖTV’yi aşağıdaki gibi hesaplar. Otomobilin vergisiz satış bedeli : 64.000 TL İmalatçı satış bedeli : 60.000 TL Alış bedeli : 65.000 TL ÖTV matrahı : 65.000 TL Hesaplanan ÖTV (65.000 x 0,90) : 58.500 TL

Mükellefin alış bedeli olarak, bu malı mükellefe satanın düzenlediği fatura ve benzeri belge üzerinde gösterilen tutar, fatura ve benzeri belgede ticari teamüllere uygun iskonto varsa bu iskonto tutarı düşüldükten sonraki tutar, esas alınır. Taşıtların bayiler tarafından kullanıcılara teslimi tarihinden sonra, önceki safha tarafından yapılan indirimler alış bedelinin tespitinde dikkate alınmaz. Bayinin taşıt satışında ticari teamüllere uygun indirimleri sonucunda ortaya çıkan satış bedelinin alış bedeli ile imalatçı satış bedeli veya ithalatta hesaplanan KDV matrahından yüksek olması durumunda, satış bedeli üzerinden ÖTV beyan edileceği tabiidir. Satılmak amacıyla döviz üzerinden taşıt alımında alış bedeli, alış tarihindeki Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden Türk Lirasına çevrilerek bu tutar üzerinden belirlenir. Taşıtın ilk iktisap kapsamında döviz üzerinden satışında da satış bedeli, bu tarihteki Merkez Bankası alış kuru üzerinden Türk Lirasına çevrilerek belirlenmekte olup, döviz kurundaki düşüşe bağlı olarak taşıtın alış bedelinden daha düşük bir satış bedelinin ortaya çıkması halinde de ÖTV matrahı, alış tarihindeki alış bedelinin Türk Lirası karşılığını teşkil eden tutar ile imalatçı satış bedeli veya ithalattaki KDV matrahından düşük olamaz. Satılmak üzere iktisap edilen taşıtların, bayiler tarafından (Değişik ibare: RG-4/5/2016-29702) distribütöre veya imalatçı hariç önceki safhaya iade edilmesini takiben tekrar bayilere yeni satış bedeli (ilk satıştan düşük bedel) üzerinden faturalandırılması, esas itibarıyla, bayilerin alış bedelinde indirim yapılması mahiyetindedir. Dolayısıyla, bu kapsamda bayilere satışı yapılan taşıtların ilk iktisap kapsamındaki satışlarında ÖTV matrahının belirlenmesinde dikkate alınacak alış bedeli; ikinci faturada yer alan tutarın, ilk faturada gösterilen tutarın %10'undan daha fazla bir tutarda indirim sağlayacak şekilde düzenlenmiş olması halinde, ilk fatura tutarından bu tutarın %10'una tekabül eden kısım düşüldükten sonra kalan tutardır. (Ek cümle: RG-4/5/2016-29702) Taşıtın, bayi tarafından kendisine satış yapan imalatçıya iade edilerek tekrar satın alınması ve ikinci alıma ait bedelin ilk alıma ait bedelden düşük olması halinde, bayinin alış bedeli imalatçının ilk satış bedelidir.