ELÜS Alım Satımında Düzenlenecek Belge

(579 Sıra No'lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği'nin 2 nci maddesiyle değiştirilen bölüm; Yürürlük: 08.01.2025)10/2/2005 tarihli ve 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu ile tarım ürünleri ticaretini kolaylaştırmak, depolanması için yaygın bir sistem oluşturmak, ürün sahiplerinin mallarının emniyetini sağlamak ve kalitesini korumak, ürünlerin sınıf ve derecelerinin yetkili sınıflandırıcılar tarafından saptanmasını sağlamak, tarım ürünleri lisanslı depo işleticilerinin kişiler arasında ayrım yapmaksızın tarım ürünlerini kabul etmelerini temin etmek, ürünlerin mülkiyetini temsil eden ve finansmanını, satışını ve teslimini sağlayan ürün senedi düzenlemek ve standartları belirlenmiş tarım ürünlerinin ticaretini geliştirmek üzere, tarım ürünleri lisanslı depoculuk sisteminin kuruluş, işleyiş ve denetimine ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir.

Lisanslı depoculuk sisteminde; tarım ürünlerinin sınıf ve kaliteleri yetkili sınıflandırıcı olarak isimlendirilen laboratuvarlarca belirlenmekte, ardından, lisanslı depolarda depolanmakta ve bu ürünlerin ticareti, ürünün mülkiyetini temsilen lisanslı depo işletmesince düzenlenen ürün senetleri vasıtasıyla Ticaret Bakanlığınca yetkilendirilen ticaret borsalarında yapılmaktadır.

Elektronik Ürün Senedi Yönetmeliğinde ise basılı ürün senedi hükmünde olmak üzere depolamak amacıyla teslim ve kabul edilen ürünler için lisanslı depo işletmelerince elektronik ortamda oluşturulan ELÜS'lerin kayden izlenmesi, devredilmesi, değiştirilmesi, iptali ve güvenliğine, bu hizmetleri yürütecek kuruluşun lisans alması, faaliyeti ile denetimine ve ELÜS'e yönelik diğer işlemlere ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir.

Mezkûr Yönetmeliğin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde Borsa (TÜRİB), elektronik ürün senetleri ile elektronik ürün senetlerine dayalı vadeli işlem sözleşmelerinin işlem gördüğü Türkiye Ürün İhtisas Borsası Anonim Şirketi, (d) bendinde Elektronik Kayıt Kuruluşu (EKK), ELÜS'lerin sistem üzerinden oluşturulmasını sağlamak, bu senetlere bağlı tüm hak ve yükümlülükler ile işlemleri ilgili taraflar itibarıyla kayden izlemek amacıyla Ticaret Bakanlığından lisans almış anonim şirket, (e) bendinde ise ELÜS, lisanslı depo işletmesince, elektronik kayıt kurallarına uygun olarak sistem üzerinde oluşturulan elektronik kayıt olarak tanımlanmıştır.

Ayrıca mezkûr Yönetmeliğin 7 nci maddesinin üçüncü fıkrasında EKK'ya ELÜS'lerin her bir alım satım işleminden takas hesapları üzerinden takası tamamlananlar için bir ELÜS Alım Satım Belgesi oluşturma ve bu belgeyi alıcı ve satıcı taraflara elektronik ortamda gönderme, dördüncü fıkrasında ise TÜRİB tarafından yetkilendirilen aracı kurumların Borsadaki alım satım işlemlerinde (kendi nam ve hesabına yapılanlar dâhil) EKK tarafından düzenlenen ELÜS Alım Satım Belgesi yerine, yapılan alım satımların, verilen hizmetlerin ve bunlar için alınan nakdin mahiyetini göstermek ve gerektiğinde ibraz edilmek üzere ELÜS İşlem Sonuç Belgesi düzenleme ve bu belgeyi alıcı ve satıcı taraflara elektronik ortamda gönderme zorunluluğu getirilmiştir. Mezkûr fıkralarda ayrıca ELÜS Alım Satım Belgesi ile ELÜS İşlem Sonuç Belgesinde bulunması zorunlu bilgiler belirlenmiştir.

Bu bağlamda, Vergi Usul Kanununun mükerrer 257 nci maddesinin Hazine ve Maliye Bakanlığına verdiği yetkiye dayanılarak Elektronik Ürün Senedi Yönetmeliğinin 7 nci maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında düzenlenen ELÜS Alım Satım Belgesi ile dördüncü fıkrası kapsamında düzenlenen ELÜS İşlem Sonuç Belgesi, Vergi Usul Kanunu uyarınca düzenlenmesi zorunlu belgeler kapsamına alınmıştır. Bu belgelerin düzenlenmesi, gönderilmesi ve kullanımına ilişkin esaslar aşağıda açıklanmıştır:

3.1. 5300 sayılı Kanun kapsamında lisanslı depo işletmelerinde depolanan tarım ürünlerinin bu ürünleri temsil eden ELÜS vasıtasıyla alım satımında her bir el değiştirme aşamasında EKK tarafından ELÜS Alım Satım Belgesi düzenlenecektir. Diğer taraftan, ELÜS’lerin Borsada alım satıma konu edilmesi durumunda ise TÜRİB tarafından yetkilendirilen aracı kurumlarca her bir alım satım işlemi sırasında ELÜS Alım Satım Belgesi yerine ELÜS İşlem Sonuç Belgesi düzenlenmesi gerekmektedir. Bu bakımdan, ELÜS alım satımına taraf olanlar bu işlemler için ayrıca fatura veya diğer herhangi bir belge düzenlemeyecek, alım satım işlemi Borsa dışında gerçekleşiyor ise bu işlemler EKK tarafından kendisine iletilen bilgilere göre düzenlenen ELÜS Alım Satım Belgesi ile, bu işlemler Borsada gerçekleştiriliyor ise aracı kurumlar tarafından düzenlenen ELÜS İşlem Sonuç Belgesi ile tevsik edilecektir.

Ayrıca Elektronik Ürün Senedi Yönetmeliğinin geçici 4 üncü maddesi kapsamında TÜRİB üyesi olmayan gerçek veya tüzel kişilerin doğrudan alım satım işlemlerinde, mezkûr Yönetmeliğin 7 nci maddesinin üçüncü fıkrası ve bu Tebliğin bu alt bölümü kapsamında EKK tarafından ELÜS Alım Satım Belgesi düzenlenecek ve işlemin taraflarına elektronik ortamda gönderilecektir.

Bu minvâlde, ELÜS alım satımına taraf olanların, EKK tarafından kendilerine iletilen ELÜS Alım Satım Belgesinin kâğıt çıktılarını veya aracı kurumlar tarafından kendilerine iletilen ELÜS İşlem Sonuç Belgesinin kâğıt çıktılarını vergi kanunlarının öngörmüş olduğu süreler dâhilinde muhafaza ve istenildiğinde ibraz etmekle yükümlü oldukları tabiidir.

3.2. ELÜS Alım Satım Belgesi en az aşağıdaki bilgileri ihtiva eder:

a) Düzenlenme tarihi.

b) İşlem tarihi.

c) Her hesap dönemi başından itibaren 1’den başlamak üzere düzenleme sırasına göre verilecek müteselsil sıra numarası.

ç) Her bir ELÜS satıcısı için her hesap dönemi başından itibaren 1’den başlamak üzere düzenleme sırasına göre verilecek müteselsil sıra numarası.

d) ELÜS’ü alan ve satanın;

1) Adı-soyadı/ünvanı.

2) Adresi.

3) Varsa vergi dairesi.

4) T.C. kimlik numarası (vergi kimlik numarası).

e) Alım satıma konu ELÜS’ün;

1) Temsil ettiği ürünün türü, tipi, hasat yılı, lisanslı depo işletmesinin ünvanı ve ürünün depolandığı yer.

2) Temsil ettiği alım satıma konu ürün miktarı.

3) Alım satım bedeli.

f) EKK’nın;

1) Ünvanı.

2) Adresi.

3) Vergi dairesi.

4) Vergi kimlik numarası.

(Bu bentteki bilgiler dip not olarak yazılacaktır.)

g) “452 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği uyarınca düzenlenmiştir.” ibaresi.

3.3. ELÜS İşlem Sonuç Belgesi en az aşağıdaki bilgileri ihtiva eder:

a) Borsa üyesinin ünvanı, vergi dairesi ve vergi kimlik numarası, birim/şube kodu (ELÜS İşlem Sonuç Belgesini düzenleyen her müstakil şube veya birimi tanıtmak üzere verilecek kod numarası).

b) İşlemin tarafı alıcının veya satıcının adı-soyadı/ünvanı, T.C. kimlik numarası/vergi kimlik numarası.

c) İşlemin karşı tarafı Borsa üyesinin ünvanı, vergi dairesi ve vergi kimlik numarası.

ç) Düzenleme tarihi.

d) Her hesap dönemi başından itibaren 1'den başlamak üzere düzenleme sırasına göre verilecek belge müteselsil sıra numarası (Her müstakil şube veya birim itibarıyla her hesap dönemi başından itibaren 1'den başlamak üzere düzenlenme sırasına göre verilecek müteselsil sıra numarası).

e) İşlem tarihi, işlem numarası ve işlem tipi.

f) ELÜS’e dayanak olan emtiaya ilişkin bilgileri içeren kod (ISIN), ELÜS’ün temsil ettiği ürünün türü, tipi, miktarı, hasat yılı ile lisanslı depo işletmesinin ünvanı ve ürünün depolandığı yer.

g) Alım veya satım bedeli.

ğ) Varsa komisyon tutarı ve diğer kesintiler.

h) “452 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği uyarınca düzenlenmiştir." ibaresi. (2)