Hayat Standardı Esasına Göre Zarar Mahsubu, Indirimlerin Uygulanması ve Vergi Matrahının Tesbiti :

a) Zarar Mahsubu ve İndirimlerin Uygulanması :

Hayat standardı esası müessesesi gelirin toplanmasında gelir kaynaklarının bir kısmından doğan zararların diğer gelir unsurlarından mahsubunu engellemediği gibi, geçmiş yıl zararlarının mahsubu imkanını da ortadan kaldırmamaktadır.

Ancak, Gelir Vergisi Kanununun 88 inci maddesine göre yapılacak geçmiş beş yıla ait zararların mahsubu ile 89 uncu maddesine göre yapılacak indirimler, mükelleflerin hayat standardı esasına göre tesbit edilen gelirlerden daha yüksek bir gelir beyan etmeleri halinde mümkün bulunmaktadır. Zira, yapılacak zarar mahsubu ve indirimler, beyan edilen gelirin hayat standardı esasına göre bulunan geliri aşan kısmına inhisar edecektir. Şu kadar ki, ödenen sigorta primleri ile yapılan bağış ve yardımların ödendiği yıla ait gelirden indirilmesi mümkün olduğundan, beyan ettikleri gelirden öncelikle bu tür ödemelerini indirmeleri ve kalan miktar üzerinden de geçmiş yıl zararlarını mahsup etmeleri gerekmektedir.

Bu esasa göre, zarar mahsubu ve indirimlerin ne şekilde yapılacağı aşağıdaki üç örnekle açıklanmıştır.

Örnek I _ Bilanço esasında defter tutan evli üç çocuklu bir tacirin 1982 takvim yılına ilişkin olarak beyan ettiği gelir 650.000 TL. dir. Mükellef yıl içinde 15.000 TL. Bağ-Kur primi ödemiştir. Diğer taraftan, mükellef anılan yıla ait hayat standardı esası bildiriminde, motor silindir hacmi 1300 cc olan bir otomobili ve ikamet ettiği daire dışında vergi değeri 1.000.000 lira olan bir yazlık evi bulunduğunu beyan etmiştir. Mükellefin 1981 yılından devreden 300.000 TL. zararı bulunmaktadır. Aşağıda gösterildiği üzere, bu mükellef ödediği Bağ - Kur primi ile geçmiş yıl zararını beyan ettiği gelirden indirebilecektir.

Asgari gelir tutarı120.000._ TL.

Otomobil için gösterge tutarı60.000._ TL.

Ikinci ev için gösterge tutarı35.000._ TL.

_ Emsal kira bedeli (1.000.000 x % 7 =) 70.000 _ Emsal kira bedelinin yarısı (70.000/2 =) 35.000+ Hayat Standardı esasına göre bulunan gelir215.000._ TL.

Beyan edilen gelir650.000._ TL.

Hayat standardı esasına göre zarar mahsubu_ 215.000._ TL.

Hayat standardı esasına göre bulunan gelir ve indirimlere esas tutar435.000._ TL.

Beyan edilen gelir650.000._ TL.

Bağ-Kur pirimi ve geçmiş yıl zararı toplamı_ 315.000._ TL.

Vergiye tabi gelir tutarı335.000._ TL.

Örnek II _ İşletme hesabı esasında defter tutan evli iki çocuklu bir tacirin 1982 takvim yılına ilişkin olarak beyan ettiği gelir 70.000 TL. dir. Mükellef hayat standardı esası bildiriminde motor silindir hacmi 1300 cc olan bir otomobili olduğunu beyan etmiştir. Mükellefin geçmiş yıldan 80.000 TL. zararı bulunmaktadır. Aşağıda gösterildiği üzere, bu mükellef geçmiş yıl zararını beyan ettiği gelirden mahsup edemiyecektir.

Asgari gelir tutarı90.000._ TL.

Otomobil için gösterge tutarı+ 60.000._ TL.

Hayat Standardı esasına göre bulunan gelir150.000._ TL.

Beyan edilen gelir70.000._ TL.

Hayat standardı esasına göre bulunan gelir_ 150.000._ TL.

Hayat standardı esasına göre zarar mahsubuna esas tutarYok

Geçmis yıl zararı80.000._ TL.

Mahsup edilebilecek zararYok

1983 yılına devreden zarar80.000._ TL.

Örnek III _ Bilanço esasında defter tutan evli üç çocuklu bir tacirin 1982 takvim yılına ilişkin olarak beyan ettiği gelir 600.000 TL.dir. Mükellef yıl içinde 15.000 TL. Bağ-Kur primi ödemiş ve 20.000 TL. bağışta bulunmuştur. Diğer taraftan, mükellef anılan yıla ait hayat standardı esası bildiriminde motor silindir hacmi 2000 cc olan bir otomobil, ikamet ettiği bina dışında vergi değeri 2.000.000 TL. olan bir yazlık evi bulunduğunu ve 1982 yılında turistik amaçlı yurt dışı seyahati yaptığını beyan etmiştir. Mükellefin 1981 yılından devreden 200.000 TL. zararı bulunmaktadır. Bu mükellefin hayat standardı esasına göre beyan edeceği gelir ile beyan ettiği gelirden yapacağı indirim ve mahsup edebileceği zarar miktari asağıda hesaplanmıştır.

Asgari gelir tutarı120.000._ TL.

Otomobil için gösterge tutarı180.000._ TL.

Ikinci ev için gösterge tutarı70.000._ TL.

_ Emsal kira bedeli (2.000.000 x % 7 =) 140.000 _ Emsal kira bedelinin yarısı (140.000/2 =) 70.000 Yurt dışı seyahati için gösterge tutarı+ 180.000._ TL.

Hayat Standardı esasına göre bulunan gelir550.000._ TL.

Beyan edilen gelir600.000._ TL.

Hayat standardı esasına göre bulunan gelir_ 550.000._ TL.

Hayat standardı esasına göre zarar mahsubu ve indirimlere esas tutar50.000._ TL.

Hayat standardı esasına göre zarar mahsubu ve indirimlere esas tutar50.000._ TL.

Ödenen Bağ-kur primi ve yapılan bağışlar toplamı_ 35.000._ TL.

Mahsup edilebilecek zarar15.000._ TL.

Geçmiş yıl zararı200.000._ TL.

Mahsup edilebilecek zarar_ 15.000._ TL.

1983 yılına devreden zarar185.000._ TL.

b) Vergi Matrahının Tesbiti :

Yukarıda gösterildiği üzere, Örnek I'de yer alan mükellef adına 335.000 TL. gelirden evli üç çocuklu aile reisine tanınan genel indirim tutarı 18.000 liranın indirilmesinden sonra kalan 317.000 lira, Örnek II'de yer alan mükellef adına 150.000 TL. gelirden evli iki çocuklu aile reisine tanınan genel indirim tutarı 16.200 liranın indirilmesinden sonra kalan 133.800 lira, Örnek III'de yer alan mükellef adına 550.000 TL. gelirden evli üç çocuklu aile reisine tanınan genel indirim tutarı 18.000 liranın indirilmesinden sonra kalan 532.000 lira matrah üzerinden vergi tarh edilmesi gerekir.