Hayat Standardı Esasına Göre Gelirin Tesbiti :

İkinci sınıf tacirler ile gerçek usulde vergiye tabi çiftçiler 90.000 liraya, birinci sınıf tacirler ile serbest meslek erbabı ise 120.000 liraya, hayat standardı göstergelerine göre bulacakları miktarları ekleyerek, hayat standardı esasına göre gelirlerini tesbit edeceklerdir.

Mükelleflerin beyan ettikleri gelir (zarâr beyan edilmesi hali dahil) hayat standardı esasına göre beyan edecekleri gelirden düşük olduğu takdirde, bu şekilde tesbit olunan gelirden Gelir Vergisi Kanununun 31 inci maddesinde yeralan indirimler yapıldıktan sonra kalan miktar vergi tarhına esas alınacaktır

Hayat standardı esasına göre gelirin tesbit edilmesinde aşağıdaki hususların ayrıca gözönünde bulundurulması gerekmektedir.

a) Hayat Standardı Esasına Göre Gelirin Tesbitinde Gider Bildiriminden Yararlanma :

Hayat standardı esasının uygulanmasında;

_ 90.000 lira ve 120.000 liralik asgari miktarların gider bildiriminin geçim, ısıtma, aydınlatma ve sair giderler bölümü ile işyeri dışında kalan yerler için ödenen kiralar bölümünde beyan edilen giderler toplamı ile,

_ Hayat standardı göstergeleri tablosunun 1 ve 3 numaralı bentlerinde yazılı gösterge tutarları toplamının, gider bildiriminin özel kara, su ve hava taşıtları giderleri bölümünde beyan edilen giderlerle,

_ Hayat standardı göstergeleri tablosunun 2/b bendinin parantez içinde sayılan yerler için, anılan bentte belirlenen gösterge tutarının, gider bildiriminin sayfiye giderleri bölümünde beyan edilen giderlerle,

_ Hayat standardı göstergeleri tablosunun 4 numaralı bendinde yazılı gösterge tutarları toplamının, gider bildiriminin özel hizmetlerde çalıştırılan hizmetçi, mürebbiye, şoför, bahçıvan ve benzerlerine ilişkin giderler bölümünde beyan edilen giderlerle, kıyaslanması ve miktar itibariyle büyük olanın bu usule göre gelirin tesbitinde esas alınması gerekmektedir.

b) Hesap Dönemi Içinde İşe Başlayan veya İşi Bırakan Mükellefler Bakımından Hayat Standardı Esasının Uygulanması :

Yıl içinde ise başlayan veya işi bırakan mükelleflerin hayat standardı esasına göre gelirlerinin tesbitinde faaliyette bulunulan süreler gözönünde tutulacaktır.

Bu nedenle, hayat standardı esasına göre beyan edilmesi gereken kıst döneme ilişkin gelir, bu esasa göre yıllık olarak hesaplanacak gelirin 12'ye bölünmesi sonucu bulunacak miktarın, faaliyette bulunulan ay sayısı ile çarpılması suretiyle tesbit edilecektir. Bu tesbit sırasında ay kesirleri dikkate alınmayacaktır.

c) Yıllara Sirayet Eden İnşaat ve Onarım İşleri ile Uğraşan Mükellefler Bakımından Hayat Standardı Esasının Uygulanması :

Mükerrer 116 ncı maddenin beşinci fıkrasında, anılan madde hükmünün birden fazla takvim yılına sirayet eden inşaat ve onarma işlerinde, işin devam ettiği yıllar ve bu yıllar için geçerli olan gösterge tutarları gözönüne alınarak topluca uygulanacaği belirtilmekte ise de; bu hüküm, mükelleflerin sadece senelere sari inşaat ve onarma işleri ile uğrasmaları (işletmelerinin aktifine kayıtlı gayrimenkul ve menkul kıymetlerden elde edilen iratlar ile arızi karların beyan edilmesi dahil) veya bu işlerin yanında hayat standardı esası uygulanmasını gerektirmeyen başkaca gelirlerinin bulunması hallerinde uygulanabilir.

Nitekim, mükelleflerin yıllara sirayet eden inşaat ve onarma işlerinin yanında başkaca gerçek usulde vergiye tabi ticari, zirai ve mesleki kazançlarının da mevcut olması halinde, bu mükellefler hakkında hayat standardı esası senelere sari inşaat işinin bitimine bakılmaksızın her yıl için uygulanacaktır.

Diğer yandan, mükellefin birden fazla senelere sirayet eden inşaat ve onarma işlerinin mevcut olması halinde, sözkonusu işlerden herhangi birinin bitim tarihinden sonra verilecek yıllık gelir vergisi beyannamesi üzerine, daha önce hayat standardı esası uygulanmamış olan yıllar için geçerli olan gösterge tutarları da dikkate alınarak hayat standardı esasına göre tarhiyat yapılacaktır.

Şu kadar ki, hayat standardı esasının uygulanmadığı yıllar için beyan edilmiş olan gelirler, senelere sari inşaat ve onarma işinin bitiminde geçmiş yıllar için topluca hesaplanacak olan hayat standardı esasına göre beyan edilecek gelirden indirilmesi gerekir.