HAYAT STANDARDI ESASINA GÖRE TİCARİ VE MESLEKİ KAZANCIN TESPİTİ :

Geçici 32. maddenin ikinci fıkrasında, gerçek usulde gelir vergisine tabi ticari kazanç sahipleri ile serbest meslek erbabının, zarar beyanı da dahil bu faaliyetlerinin herbiri ile ilgili olarak beyan ettikleri kazançlarının, temel göstergelerine göre belirlenen ilavelerin yapılması suretiyle bulunacak tutardan düşük olması halinde, hayat standardı esasına göre bulunan tutarın, ilgili kazanç tutarı olarak vergi tarhına esas alınacağı hükme bağlanmıştır.

Hayat standardı esasına göre ticari ve mesleki kazançlar, aşağıda yapılan açıklamalar uyarınca tespit edilecektir.

a) Temel Gösterge Tutarlarının Uygulanması :

Gerçek usulde gelir vergisine tabi ticari kazanç sahipleri ile serbest meslek erbabının, hayat standardı esasına göre kazançlarının tespitinde, temel gösterge tutarları, ticari ve mesleki kazançları için ayrı ayrı uygulanacaktır. Ancak, bir mükellefin ticari kazanç veya mesleki kazanç kapsamına giren birden fazla faaliyetinin bulunması halinde, temel gösterge tutarı, herbir faaliyet için ayrı ayrı değil, kazancın tamamı için bir defa uygulanacaktır.

ÖRNEK :

Ticari kazancı gerçek usulde tespit edilen mükellef (A)'nın, lokantacılık, kasaplık ve tuhafiyecilik olmak üzere aynı zamanda yürüttüğü üç ayrı faaliyeti bulunmaktadır. Bu mükellefin söz konusu faaliyetlerinden elde ettiği kazançlar, ticari kazanç sayıldığından üç ayrı nitelikte faaliyette bulunmasına rağmen, hayat standardı temel gösterge tutarı bir defa dikkate alınacaktır. Bu mükellefin ayrıca gerçek usulde tespit edilen serbest meslek kazancının da bulunması halinde, bu kazanç için ayrı bir temel gösterge tutarının uygulanacağı tabiidir.

Aile reisi beyanlarında da aile reisi beyanına dahil herbir mükellefin ticari ve mesleki kazançlarının herbiri için, durumuna uyan temel gösterge tutarları ayrı ayrı dikkate alınacaktır.

b) Hayat Standardı Gösterge Tutarlarının Uygulanması :

Geçici 32. maddenin ikinci fıkrası uyarınca, hayat standardı esasına göre ticari ve mesleki kazancın tespitinde, temel gösterge tutarları herbir kazanç için ayrı ayrı ancak, hayat standardı gösterge tutarları ise sadece bir defa uygulanacaktır.

Diğer bir ifade ile herbir kazancın tespitinde, temel gösterge tutarına hayat standardı gösterge tutarı ayrı ayrı ilave edilmeyecek, temel göstergeler toplamına, hayat standardı göstergeleri toplamı bir kez eklenecektir.

Ayrıca, eş ve çocukların gerçek usulde tespit edilen ticari ve mesleki kazançlarının olması halinde, bu kazançlar aile reisi tarafından beyan edileceğinden, temel gösterge, beyannameye dahil geliri bulunan herbir mükellefin ticari ve mesleki kazancının herbiri için ayrı ayrı uygulanacaktır. Ancak temel göstergeler toplamına hayat standardı göstergeleri bir defa ilave edilecektir.

ÖRNEK 1:

Kalkınmada öncelikli yöreler dışında kalan bir ilde, işletme hesabı esasına göre defter tutmak suretiyle kazancı tespit edilen mükellef (A)'nın, l988 takvim yılına ilişkin ticari kazancına ait bilgiler aşağıdaki gibidir.

Bu mükellefin ticari kazanç beyanı, hayat standardı esasına göre tespit edilen tutardan düşük olduğu için, mükellef hakkında, hayat standardı esasına göre bulunan 2.800.000 lira, ilgili kazanç tutarı olarak vergi tarhına esas alınacaktır. (Mükellefin, hayat standardı göstergeleri bulunmadığından, hayat standardı esasına göre kazancın tespitinde, sadece temel gösterge tutarı dikkate alınacaktır.)

Buna göre;

olacaktır. ÖRNEK 2 : Örnek (1)'de yer alan mükellefin ticari kazanç beyanı, 1.400.000 lira değil de, zarar olsa idi, bu mükellef hakkında da yine örnek (1)'de belirtilen şekilde hayat standardı esasına göre tarhiyat yapılacaktı. ÖRNEK 3: Örnek (1)'de yer alan mükellefin ticari kazanç beyanı, 1.400.000 lira değil de, 3.600.000 lira olsa idi, bu mükellef hakkında, hayat standardı esasına göre değil, kendi beyanına göre vergi tarhiyatı yapılacaktı. ÖRNEK 4: Kalkınmada öncelikli yöreler dışında kalan bir ilde, ikinci sınıf tacir olarak faaliyet gösteren mükellef (B)'nin, 1988 yılı için beyan ettiği ticari kazancın safi tutarı 1.200.000 liradır. Bu mükellef, ayrıca serbest meslek faaliyeti nedeniyle 2.500.000 lira safi kazanç beyanında bulunmuştur. Mükellefin 1600 cc motor silindir hacminde bir özel binek otomobili bulunmaktadır. Bu mükellefin 1988 yılına ait ticari ve mesleki kazancı, hayat standardı esasına göre aşağıdaki şekilde tespit edilecektir.

Mükellefin ticari ve mesleki faaliyetine ait 3.700.000 lira tutarındaki kazanç beyanı, hayat standardı esasına göre bulunan 8.550.000 lira tutarındaki kazançtan düşük olduğundan, hayat standardı esasına göre bulunan 8.550.000 lira tutarındaki bu kazanç, vergi tarhına esas alınacaktır. Ayrıca, örnekten de görüleceği üzere, temel göstergeleri (2.800.000.-TL. + 5.000.000.-TL.) toplamına hayat standardı göstergeleri (750.000.-TL. tutarındaki otomobile ait hayat standardı göstergesi) bir defa ilave edilecektir (2.800.000.-TL. + 5.000.000.-TL. + 750.000.-TL. = 8.550.000.-TL.).