HAYAT STANDARDI ESASINA GÖRE İNDİRİMLER VE ZARAR MAHSUBU :

Hayat standardı esası, gelirlerin toplanmasında, gelir kaynaklarının bir kısmından doğan zararların diğer gelir unsurlarından mahsubunu engellemediği gibi, geçmiş yıl zararlarının mahsubu imkanını da ortadan kaldırmamaktadır.

Ancak, Gelir Vergisi Kanununun 88. maddesine göre yapılacak zarar mahsubu ile 89. maddesine göre yapılacak indirimler, temel ve hayat standardı göstergeleri toplamını aşan bir kazanç beyan edilmesi halinde mümkün bulunmaktadır. Zira, yapılacak zarar mahsubu ve indirimler, beyan edilecek ticari ve mesleki kazancın, temel ve hayat standardı göstergeler toplamını aşan kısmına inhisar edecektir.

Ayrıca, mükelleflerin yıllık beyannameye dahil edilen diğer gelirlerinin de bulunması halinde, bu gelirleri üzerinden zarar mahsubu ve indirimlerin yapılacağı tabiidir. Öte yandan, ödenen sigorta primleri ile yapılan bağış ve yardımların ödendikleri yıla ait gelirden indirilmesi mümkün bulunmaktadır. Bu bakımdan, beyan edilen kazanç ve iratlardan öncelikle bu tür ödemelerin indirilmesi ve kalan miktarın bulunması halinde de bu miktar üzerinden varsa geçmiş beş yıla ait zararların mahsup edilmesi gerekmektedir.

ÖRNEK 1:

İşletme hesabı esasına göre defter tutan ve kalkınmada 2. derecede öncelikli bir ilde mükellefiyeti bulunan tacir (A)'nın, 1988 yılına ilişkin olarak 1989 yılı Mart ayında beyan ettiği ticari kazancın safi tutarı 1.500.000 liradır. Mükellef, hayat standardı bildiriminde motor silindir hacmi 1700 cc olan bir otomobili olduğunu beyan etmiştir. Mükellefin 1987 yılına ait mahsup edilemeyen 800.000 lira tutarında zararı bulunmaktadır.

Beyan edilen ticari kazancın safi tutarı 1.500.000.-TL.

Temel ve hayat standardı göstergeleri toplamı 2.375.000.-TL.

Temel gösterge tutarı1.700.000.-TL.

Otomobil için hayat standardı gösterge tutarı 675.000.-TL.

Hayat standardı esasına göre bulunan ticari kazanç tutarı 2.375.000.-TL.

Ticari kazançtan zarar ve indirimlere esas tutar Yok

Geçmiş yıl zararı 800.000.-TL.

Gelecek yıllara devreden zarar 800.000.-TL.

Örnekten de görüldüğü gibi, bu mükellef geçmiş yıl zararını; beyan ettiği geliri "hayat standardı esasına göre bulunan ticari kazanç"tan düşük olduğu için, bu seviyeye yükseltilen gelirden mahsup edemeyecek ve bu zararı gelecek yıllara devredecektir.

ÖRNEK 2 :

Bilanço esasına göre defter tutan ve kalkınmada öncelikli yöreler dışında kalan bir ilde mükellefiyeti bulunan tacir (B)'nin, 1988 yılına ilişkin olarak beyan ettiği ticari kazancı 10.700.000 liradır. Mükellef yıl içinde 200.000 lira bağışta bulunmuştur. Diğer taraftan, mükellef anılan yıla ait hayat standardı bildiriminde motor silindir hacmi 2000 cc olan bir otomobili ve ikamet ettiği evi dışında kendisinin kullandığı vergi değeri 20.000.000 lira olan bir yazlık evi bulunduğunu ve turistik amaçlı bir yurt dışı seyahat yaptığını beyan etmiştir. Mükellefin 1987 yılından devreden 1.000.000 lira zararı bulunmaktadır.

Bu mükellefin hayat standardı esasına göre tespit edilen ticari kazancı ile beyan ettiği kazançtan yapacağı indirim ve mahsup edeceği zarar miktarı aşağıda hesaplanmıştır.

Beyan edilen ticari kazanç 10.700.000.-TL.

Temel gösterge tutarı 5.000.000.-TL.

Hayat standardı göstergeler tutarı4.900.000.-TL.

Otomobil için gösterge tutarı 2.200.000.-TL.

Emsal kira bedelinin yarısı 500.000.-TL.

(20.000.000 x % 5/2=) Yurtdışı seyahati için gösterge tutarı 2.200.000.-TL.

Temel ve hayat standardı göstergeler toplamı 9.900.000.-TL.

Zarar ve indirimlere esas tutar 800.000.-TL.

(10.700.000 - 9.900.000 =) Yapılan bağış ve yardım 200.000.-TL.

Mahsup edilebilecek geçmiş yıl zararı 600.000.-TL.

(800.000 - 200.000 =) Gelecek yıllara devreden zarar 400.000.-TL.

(1.000.000 - 600.000 =)

Bu örnekte mükellef, hayat standardı esasına göre tespit edilen tutardan daha yüksek ticari kazanç beyanında bulunduğu için, hayat standardı esasına göre tespit edilen kazanç tutarını aşan kısım kadar, indirim ve zarar mahsubu yapabilecektir.

Öte yandan, mükelleflerin ilgili yıllarda indirim konusu yapamadıkları şahıs sigorta primleri ile bağış ve yardımların gelecek yıllara devredilmesi ve bu yıllarda indirim konusu yapılması mümkün bulunmamaktadır. Zira, Gelir Vergisi Kanununun 89. maddesine göre, şahıs sigorta primleri ile bağış ve yardımların, ödendiği yıla ait gelirden indirilmesi gerekmektedir. Zararların ait olduğu yılda mahsup edilemeyen kısımlarının ise, Gelir Vergisi Kanununun 88. maddesine göre, 5 yılı aşmamak kaydıyla takip eden yıllarda da mahsubu mümkün bulunmaktadır.

Bu nedenlerle, yukarıda yer alan örnekte, zarar ve indirimlere esas olan 800.000 liradan, öncelikle bağış ve yardımların tutarı olan 200.000 lira indirilmiş ve kalan 600.000 liradan, bu miktarda zarar mahsubu yapılmıştır. 1.000.000 lira tutarındaki zarardan mahsubu yapılamayan 400.000 liralık kısım ise, gelecek yıllara devretmiştir.

9. 1.1.1988 - 31.12.1997 DÖNEMİNDE UYGULANMAYACAK HÜKÜMLER :

Hayat standardı esasının uygulanmasına ilişkin olarak daha önce 6.2.1983 gün ve 17951 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 140 Seri No.lu ve 18.3.1986 gün ve 19051 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 149 Seri No.lu Vergisi Genel Tebliğlerinin, bu Tebliğe aykırı hükümleri, 1.1.1988 - 31.12.1997 tarihleri arasında uygulanmayacaktır.

Tebliğ olunur.