HAYAT STANDARDI ESASINA GÖRE TESPİT EDİLEN KAZANCIN, DİĞER GELİRLERLE İZAHININ KABİL EDİLMESİ :

a) Beyannameye Dahil Edilmeyen Diğer Gelirlerin Bulunması:

Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 116. maddesinde yer alan ve mükelleflerin kendilerine, eşlerine, çocuklarına ve bakmakla yükümlü oldukları diğer kişilere ait olup, yıllık beyannamede toplanmayan vergiye tabi gelirlerinin bulunması halinde, hayat standardı esasına göre yapılan tarhiyatın düzeltilmesini öngören yedinci fıkra hükmü, 3505 sayılı Kanunun 34. maddesinin (b) fıkrası ile 1.1.1989 tarihinden itibaren yürürlükten kaldırılmıştır. Ayrıca, geçici 32. maddenin birinci fıkrası ile de söz konusu fıkra hükmünün, 1988 yılında da uygulanmayacağı hükme bağlanmıştır.

Bu durumda, mükelleflerin kendilerine, eşlerine ve çocuklarına ait olup, yıllık beyannamede yer almayan gelirleri bulunsa dahi, bu gelirler esas alınarak hayat standardı esasına göre tespit edilen ticari ve mesleki kazançlar üzerinden yapılan gelir vergisi tarhiyatının düzeltilmesi mümkün değildir.

ÖRNEK :

Kalkınmada 1. derecede öncelikli bir ilde ikinci sınıf tacir olarak faaliyet gösteren mükellef (E)'nin, 1988 yılı için beyan ettiği ticari kazancın safi tutarı 1.150.000 liradır. Bu mükellefin ayrıca, ticari kazancı nedeniyle verdiği yıllık beyannamede toplamak zorunda olmadığı kendisine ait 600.000 liralık mevduat faizi ile 1.700.000 liralık emekli aylığı ve yıllık tutarı 2.300.000 lira olan eşine ait ücret geliri bulunmaktadır.

Bu mükellefin 1988 yılına ait ticari kazancı, hayat standardı esasına göre aşağıdaki şekilde tespit edilecektir.

Beyan edilen ticari kazancın safi tutarı 1.150.000.-TL.Ticari kazanca ait temel gösterge tutarı 1.350.000.-TL.Vergiye tabi gelir (matrah) 1.350.000.-TL.

Örnekten de görüleceği üzere, mükellefin beyan ettiği 1.150.000 lira tutarındaki ticari kazanç, hayat standardı esasına göre tespit edilen 1.350.000 lira tutarındaki rakamdan düşük olduğundan, hayat standardı esasına göre bulunan kazanç tutarı, vergi tarhına esas alınacaktır. Mükellefin yıllık beyanname ile beyanı gerekmeyen kendisine ve eşine ait söz konusu gelirleri, hayat standardı esasına göre düşük beyan edilen ticari kazanç için, izah nedeni gelirler olarak dikkate alınmayacaktır.

b) Beyannameye Dahil Edilen Diğer Gelirler :

Gerçek usulde tespit edilen ticari ve mesleki kazancın, hayat standardı esasına göre tespit edilen kazanç tutarından düşük olması halinde, bu düşüklüğün, mükellefin kendisine, eşine ve küçük çocuklarına ait yıllık beyannameye dahil vergiye tabi diğer gelirlerle de izahı mümkün bulunmaktadır.

Buna göre, mükellefin kendisine, eşine ve küçük çocuklarına ait ticari ve mesleki kazancı, hayat standardı esasına göre tespit edilen kazançtan düşük, ancak beyannameye dahil edilen vergiye tabi diğer gelirlerle birlikte toplam gelir beyanı, hayat standardı esasına göre tespit edilen gelirden yüksek olsa dahi, beyan edilen ticari ve mesleki kazanç tutarlarının herbiri yerine, hayat standardı esasına göre tespit edilen kazanç tutarı vergi tarhına esas alınacaktır. Böylece, hayat standardı esasına göre tespit edilen ticari ve mesleki kazanç tutarına, diğer gelirlerin de eklenmesi suretiyle vergiye tabi toplam gelir tespit edilecektir.

ÖRNEK :

Kalkınmada 2. derecede öncelikli bir ilde defter tutmak suretiyle kazancı tespit edilen serbest meslek erbabı (A)'nın, 1988 yılına ait safi mesleki kazanç beyanı 1.600.000 liradan gereken tevkif suretiyle vergilendirilmemiş gayrimenkul sermaye iradının safi tutarı da 3.400.000 liradır.

Bu mükellefin, 1600 cc motor silindir hacminde bir özel binek otomobili bulunmaktadır.

Hayat standardı esası da dikkate alınarak, bu mükellefin gelir beyanı aşağıdaki şekilde olacaktır.

Beyan edilen mesleki kazancın safi tutarı 1.600.000.-TL.

Temel ve hayat standardı göstergeler toplamı 3.450.000.-TL.

Temel gösterge tutarı 3.000.000.-TL.

Otomobil için hayat standardı gösterge tutarı 450.000.-TL.

Hayat standardı esasına göre tespit edilen serbest meslek kazancı 3.450.000.-TL.

Eşine ait gayrimenkul sermaye iradının safi tutarı 3.400.000.-TL.

Vergiye tabi gelir6.850.000.-TL.

(3.450.000 + 3.400.000=)

Bu örnekte, aile reisi beyanında yer alan gelir toplamı (1.600.000.-TL. serbest meslek kazancı + 3.400.000.-TL. eşe ait gayrimenkul sermaye iradı olmak (üzere=) 5.000.000 liradır. Bu tutar, hayat standardı esasına göre tespit edilen serbest meslek kazancından fazla olmasına rağmen, mükellefin beyan ettiği 1.600.000 lira tutarındaki serbest meslek kazancı, hayat standardı esasına göre tespit edilen 3.450.000 lira tutarındaki kazançtan düşük olduğu için hayat standardı esasına göre tespit edilen 3.450.000 lira tutarındaki kazanç, serbest meslek kazancı olarak vergi tarhına esas alınacaktır.

Bu durumda, aile reisi beyanında tarhiyata esas alınacak gelir; hayat standardı esasına göre tespit edilen 3.450.000 lira serbest meslek kazancı ile eşe ait 3.400.000 lira gayrimenkul sermaye iradının toplamından oluşacaktır (3.450.000.-TL. + 3.400.000.-TL.= 6.850.000.-TL.).