KALKINMADA ÖNCELİKLİ YÖRELERDE ÜCRET GELiRİNİN DİĞER GELiRLERLE BİRLİKTE BEYAN EDİLMESİ HALİNDE UYGULANACAK VERGİ TARİFESİ :

a) Ücret Gelirinin Beyan Edilmesinin İhtiyari Olması Hali :

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 87 nci maddesinde ihtiyari toplama ve beyan müessesesi düzenlenmiştir.

Buna göre, kalkınmada öncelikli yörelerde sürekli olarak ve fiilen çalışan hizmet erbabının 1.1.1991 tarihinden sonraki dönemlerde aynı zamanda, menkul ve gayrimenkul sermaye iradı, sair kazanç ve irat ile götürü gider usulüne göre tespit edilen zirai kazancının olması ve bu kazanç ve iratlarının tutarının 36 milyon lirayı aşmaması, ayrıca üicretlerinin de tek işverenden elde edilmiş olması halinde; sözü edilen kazanç ve iratlar için verilecek beyannameye ücret gelirlerinin dahil edilip edilmemesi ihtiyaridir. Birden fazla işverenden ücret geliri elde eden mükelleflerin de ücretleri ile yukarıda belirtilen kazanç ve iratlarının yıllık gayrisafi tutarları toplamının da ayrı ayrı 1991 yılında 36 milyon lirayı aşmaması halinde, ihtiyari toplama hakkı bulunmaktadır.

Öte yandan, kalkınmada öncelikli yörelerde çalışan ücretlilerin, diğer gelirleri için verdikleri yıllık beyannameye, ücretlerini dahil etmeleri halinde, bu şekilde beyan edilen gelire, Gelir Vergisi Kanununun 103 üncü maddesinde yer alan genel vergi tarifesi esas alınarak, beyan edilen toplam matrahın vergisi hesaplanacaktır. Ancak, mükelleflerin ihtiyari toplama ve beyana ilişkin haklarını kendi aleyhlerine kullanabilecekleri düşünülemez. Çünkü, yıl içinde ücretlerin vergileri oranları % 20'den başlayan daha düşük vergi yükünü ihtiva eden vergi tarifelerine göre hesaplanmıştır. Bu ücretlerin vergilerinin, Gelir Vergisi Kanununun 103 üncü maddesinde yer alan genel vergi tarifesine göre hesaplanması halinde, bu ücretlerin vergileri daha fazla olarak ortaya çıkacaktır.

Bu bakımdan, kalkınmada öncelikli yörelerde ücret geliri elde eden mükelleflerin, ücret dışındaki gelirleri için yıllık beyanname vermeleri ve beyannamelerine ücretlerini dahil etmeme haklarının bulunması (ihtiyari beyan hakkı) halinde, bu mükelleflerin yukarıda belirtilen hususları da gözönünde bulundurmaları gerekmektedir.

ÖRNEK :

Kalkınmada öncelikli yörelerden olan Çankırı Devlet Hastanesinde Diş Hekimi olarak görev yapan (A)'nın bir işverenden 1991 yılında aldığı ücretlerinin gayrisafi tutarı 30 milyon lira olup, bu hekim ayrıca, 1991 yılında mesken olarak kiraya verdiği gayrimenkulden de 8 milyon lira kira geliri elde etmiştir. Bu diş hekiminin kira geliri için vereceği beyannameye ücretlerini dahil etmesi ihtiyarı olduğundan, mükellef ihtiyarilik hakkını beyannamesine ücretlerini dahil etmemek yönünde kullanacaktır.

Dolayısıyla, mükellef yıllık beyannamesinde kira gelirini beyan edeceğinden, bu geliri Kanunun 103 üncü maddesinde yazılı genel vergi tarifesi esas alınarak vergilendirilecektir.

b) İhtiyarilik Hakkının Olmaması Hali :

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 85, 86 ve 87 nci maddelerine göre;

_ Ticari ve mesleki kazançlarını yıllık beyanname ile bildirmek zorunda olanlar,

_ Zirai kazancını defter tutmak (işletme hesabı esası veya bilanço esasına göre) suretiyle tespit edenler,

_ Birden fazla işverenden ücret geliri elde edip.de, bu ücretlerinin gayrisafi tutarları toplamı 1991 yılında 36 milyon lirayı aşanlar,

_ Tamamı tevkif yolu ile vergilendirilen gayrimenkul sermaye iradı elde edip de, bu iratlarının gayrisafi tutarları toplamı 36 milyon lirayı aşanlar,

_ Gayrimenkul sermaye iradı, götürü usulde tespit edilen zirai kazanç, ile 75 inci maddenin ikinci fıkasının 1, 2 (adi komandit şirketlerde komanditerlerin kâr payları hariç), 3, 5, 7 ve 12 numaralı bentleri dışında kalan menkul sermaye iratları ile sair kazanç ve iratlarının gayrisafi tutarları toplamı 1991 yılında 36 milyon lirayı aşanlar,

ihtiyari toplama va beyan hakkından yararlanamayacaklardır. Bu mükellefler verecekleri yıllık beyannamelerinde ücretleri dahil olmak üzere tüm kazanç ve iratlarını da beyan etmek zorundadırlar. Dolayısıyla, bu mükellefler ücretlerini de yıllık beyannamelerine dahil edecekler ve vergileri de Kanunun 103 üncü maddesinde belirtilen genel vergi tarifesi esas alınmak suretiyle hesaplanacaktır.

ÖRNEK :

Erzurum Devlet Hastanesinde görevli Doktor (A) nın, 1991 yılında elde ettiği ücretlerin vergi matrahı 34 milyon liradır. Bu doktorun ayrıca, 18 milyon lira da özel muayenehanesinden elde ettiği serbest meslek kazancı bulunmaktadır.

Bu örnekte yer alan doktor, serbest meslek kazancı nedeniyle 1992 yılının Mart ayında vereceği yıllık gelir vergisi beyannamesine ücretlerini de dahil edecek, dolayısıyla toplam geliri; Gelir Vergisi Kanununun 103 üncü maddesinde yer alan genel vergi tarifesi esas alınarak vergilendirilecektir.