Kira Giderleri:

İkamet edilen konut için yapılan kira ödemesinin tamamının anlaşılması gerekir.

Bu uygulamada, kiranın defaten veya birkaç aylık veya aylık dönemler itibariyle ödenmesinin önemi bulunmamaktadır. Ancak, kira ödemesinin kapsadığı dönem belgede belirtilecektir.

C _ ÖZEL GİDER İNDİRİMİNE KONU OLAN HARCAMA BELGELERİ VE ADLARINA BELGE DÜZENLENECEK OLANLAR:

1. Harcamaların Özel Gider İndirimine Konu Olabilmesi İçin, Aranılacak Şartlar :

Yukarıda sayılan harcamaların özel gider indirimine konu olabilmesi için:

- Harcamaların Türkiye'de yapılması ve

- Harcamaların gelir ve kurumlar vergisine tabi olan mükelleflerden alınan belgelerle tevsik edilmesi şarttır.

Türkiye'de yapılmayan harcamalar özel gider indirimine konu olmayacaktır.

Ayrıca, yapılan harcamaların ücretlinin kendisi, eşi ve çocukları tarafından yapılması ve satın alınan mal ve hizmetlerin bunlar tarafından tüketilmesi gerekmektedir. Ücretlinin ücreti ile mütenasip olmayan veya bunlar tarafından tüketilmeyen mal ve hizmetler özel gider indirimine konu teşkil etmeyecektir.

Öte yandan, Türkiye'deki harcamaların gelir ve kurumlar vergisine tabi olan, gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerine yapılması ve nitelikleri aşağıda açıklanan belgelerle tevsik edilmesi şarttır. Kurumlar Vergisi Kanununun 7 nci maddesi veya kendi özel kanunlarında yeralan hükümlerde kurumlar vergisi muafiyeti tanınan kurumlardan yapılan harcamalar, özel gider indirimine konu harcama olarak kabul edilmeyecektir. Ancak, vergi muafiyeti tanınmamış vakıflar ile Bakanlar Kurulu'nca vergi muafiyeti tanınan vakıfların iktisadi işletmeleri, kurumlar vergisine tabi olduğundan bu nitelikteki vakıfların iktisadi işletmelerine ait harcama belgeleri, özel gider indirimine konu olacaktır.

Bu nedenle, genel, katma ve özel bütçeli kurumlara yapılan eğitim, sağlık ve gıda harcamaları bu kapsamda değerlendirilmeyecek ve bu harcamalar özel gider indirimine konu edilmeyecektir. Ayrıca, kamu kurum ve kuruluşlarına yapılan kira ödemeleri de bu nitelikte kabul edilecektir. Diğer bir ifade ile özel gider indirimine konu olan harcamaların gelir ve kurumlar vergisine tabi olmayan kişi, kurum ve kuruluşlara yapılması halinde, bu harcamalar, özel gider indirimine konu teşkil etmeyecektir.

Diğer taraftan, Kurumlar Vergisi Kanununun 8 inci maddesinde yeralan istisnalardan yararlanan kurumlar ile bu maddenin 3946 sayılı Kanunla değişmeden önceki hükümle-rinde yeralan ve istisna uygulaması devam eden eğitim ve sağlık kunımlarına yapılan ödemeler, (harcamalar) özel gider indirimine konu olacaktır.

ÖRNEK 1 - (A) Anonim Şirketinde ücretli olarak çalışmakta olan bir ücretlinin çocuğu, Fransa'da üniversite tahsili yapmaktadır. Bu ücretli, çocuğu için yaptığı eğitim harcamalarını Fransa'daki okuldan aldığı fatura niteliklerine haiz bir belge ile belgelendirmiştir.

Ücretlinin yaptığı bu eğitim harcaması, Türkiye'de yapılmadığı için, özel gider indirimine konu olmayacaktır.

ÖRNEK 2 - Sağlık Bakanlığına ve üniversitelere bağlı hastanelerde yapılan sağlık harcamaları için, bu hastanelerin döner sermayelerine ödenen paralar özel gider indirimine konu olmayacaktır.

ÖRNEK 3 - Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okulların okul aile birliğine veya okul koyma derneğine yapılan bağışlar da özel gider indirimine konu harcamalar kapsamına girmemektedir.

ÖRNEK 4 - İçişleri Bakanlığına bağlı bazı görevlilere, bu Bakanlık lojman tahsis etmiştir. Lojman kira bedelleri lojmanlardan yararlanan personelin ücretlerinden kesilerek tahsil edilmektedir. Ücretlilerin, gelir ve kurumlar vergisi mükellefi olmayan kişi, kurum ve kuruluşlara ödediği kira bedelleri de özel gider indirimine konu edilmeyecektir.

ÖRNEK 5 - (A) Tüketim kooperatifi, Kurumlar Vergisi Kanununun 7 nci maddesinin 16 numaralı bendinde yazılı şartları taşıdiğı için, kurumlar vergisinden muaf bulunmaktadır. Bu kooperatife yapılan giyim ve gıda harcamaları, kooperatifin kurumlar vergisi mükellefi olmaması (muaf olması) nedeniyle indirime konu teşkil etmeyecektir.

ÖRNEK 6 - Ordu Yardımlaşma Kurumu 205 sayılı Kuruluş Kanununun 35 inci maddesine göre kurumlar vergisinden muaf olduğundan, bu kurum tarafından işletilmekte olan ordu pazarlarında yapılan harcamalar, özel gider indirimine konu olmayacaktı. Aynı şekilde, kurumlar vergisinden muaf olan kantinlere yapılan harcamalar da özel gider indirimine konu edilmeyecektir.

ÖRNEK 7 - (B) Anonim şirketi, özel okul işletmeciliği ile iştigal etmektedir. Bu şirket, işletmekte olduğu okul için, Maliye Bakanlığı'na müracaat ederek, Kurumlar Vergisi Kanununun 3946 sayılı Kanunla değişmeden önceki 8 inci maddesinin 15 numaralı bendinde yeralan şartları taşıması nedeniyle istisna belgesi almıştır. Okulun istisna uygulama süresi devam etmektedir.

Bu okuldan alınacak eğitim harcamalarına ait fatura veya ödeme kaydedici cihazlara ait satış fişleri, özel gider indirimine konu olacaktır.

Bu uygulama Gelir Vergisi Kanununun 3946 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılan ve istisna uygulaması devam eden eğitim ve sağlık tesislerine yapılacak harcamalar için de geçerli olacaktır.

2. Özel Gider İndirimine Konu Olacak Harcama Belgeleri:

Ücretliler özel gider indirimine konu olan harcamalarını, gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinden alacakları şu belgeler ile tevsik edeceklerdir.

- Fatura,

- Serbest meslek makbuzu,

- Perakende satış fışi,

- Ödeme kaydedici cihazlara ait satış (yazar kasa) fişi.

Fatura, serbest meslek makbuzu ve perakende satış fişlerinde yer alması gereken asgari bilgiler ve bu belgelerle ilgili esaslar, 2.2.1985 tarihli ve 18654 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Vergi Usul Kanunu Uyarınca Vergi Mükellefleri Tarafından Kullanılan Belgelerin Basımı ve Dağıtımı Hakkında Yönetmelik" ve bu konudaki Vergi Usul Genel Tebliğlerinde açıklanmıştır. Ödeme kaydedici cihazlara ait satış (yazar kasa) fişlerinde bulunması gereken asgari bilgiler ile bu belgenin esasları da Katma Değer Vergisi Mükelleflerinin Ödeme Kaydedici Cihazları Kullanmaları Mecburiyeti Hakkında Kanunla İlgili Genel Tebliğlerde belirtilmiştir.

Öte yandan, 17.11.1990 gün ve 20698 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 206 sıra no.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde, kurumlar vergisinden muaf olan kurumların, düzenleyecekleri belgelerde ve ödeme kaydedici cihazlara ait satış (yazar kasa) fişlerinde, "Kurumlar Vergisinden Muaftır" ibaresine yer verilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu ibare konulan belgeler, özel gider indirimine konu edilmeyecektir.

Diğer taraftan, gerçek kişilerden yapılan kiralamalarda ise, bu kişilerin kira gelirleri (istisna tutarını aşanlarda) için yıllık beyanname vermek mecburiyeti bulunmaktadır. İstisna tutarını aşmayan kira geliri sahipleri de yine gelir vergisi mükellefi olmakla birlikte, bu mükellefler Gelir Vergisi Kanununun 85 inci maddesi uyarınca yıllık beyanname vermemektedirler. Bu nedenle, gerçek kişilerden yapılan kiralamalarda, kira ödemesine ilişkin banka dekontu; kira ödemesinin nakten yapılması halinde ise ödemeye ilişkin mal sahibinin vereceği belge ile kira sözleşmesinin bir örneği tevsik edici belge olarak kabul edilecektir.

3. Adına Harcama Belgesi Düzenlenecek Olanlar:

Özel gider indiriminden ücretleri gerçek usulde vergilendirilen ücretliler ile bunların eş ve çocukları yararlanacaktır. Bu nedenle, ücretlilerin kendileri, eş ve çocukları adına düzenlenen ve yukarıda açıklanan belgeler özel gider indirimine konu olacaktır.

Eş ve çocuk tabirinden ne anlaşılması gerektiği aşağıda açıklanmıştır.

Eş: Medeni Kanun hükümlerine göre aralarında evlilik bağı kurulmuş olan kadın ve erkekten her biridir.

Gelir Vergisi Kanununun 3239 sayılı Kanunla değişik 93 üncü maddesinin son fık-rasına göre, çocuk tabiri mükellefle birlikte oturan veya mükellef tarafından bakılan (nafaka verilınek suretiyle bakılanlar dahil) 18 yaşını doldurmamış evlatları ifade edecektir.

D _ ÖZEL GİDER İNDİRİMİ UYGULANMASI:

1. Ücretlilerin Harcama Belgelerini Biriktirmesi ve İşverene İbrazı:

Ücretliler, kendileri, eş ve çocukları adına düzenlenen harcama belgelerini 1 Ocak'tan başlayarak 31 Aralık tarihine kadar biriktireceklerdir.

Ücretliler bir yıl boyunca biriktirdikleri özel gider indirimine konu harcama belgelerini, ertesi takvim yılının 20 Ocak tarihinin mesai saati sonuna kadar, örneği ekli "Özel Gider İndirimine Ait Bildirim" (Ek:l) ile işverenlerine beyan edeceklerdir.

Bu bildirimde ücretliler, harcamalarının toplam tutarını ve bu tutarın 1/ 3'ünü hesaplayarak, bildirimde göstereceklerdir.

2. İşverenlerce Yapılacak İşlemler:

İşverenler, ücretliler tarafından kendilerine verilen bildirimi ve harcama belgelerini alacaklardır. İşverenler kendilerine ibraz edilen harcama belgelerinin geçerli belge olup olmadığını, harcamanın özel gider indirimi kapsamına girip girmediğini ve harcama toplamının ve bu toplamın 1/3'ünün doğru beyan edilip edilmediğini kontrol edeceklerdir.

Ücretlilerin, ücretlerinden hesaplanan gelir vergisi üzerinden mahsup edilen bu vergi, mahsup işleminin yapıldığı ayda ücretliye uzaktan ödenmesi zorunludur.

İşverenler, kendilerine ibraz edilen özel gider indirimine ait bildirimlerde yeralan harcama tutarlarını da dikkate alarak, örneği ekli "Özel Gider İndirimine Ait Bordro"yu (Ek: 2) Ocak ayı sonuna kadar düzenlemek zorundadırlar.

Bordro muhteviyatından da görüleceği üzere işverenler, her bir ücretli için ücretlinin yararlanacağı gelir vergisi farkını ayrı ayrı hesaplamak ve bordroda göstermek zorundadırlar.

Öte yandan, Gelir Vergisi Kanununun 63 üncü maddesinin 5 numaralı bendinde, özel gider indirimi, toplam indirime konu olan harcamanın 1/3'ü olarak sınırlandırılmış ve bu tutarın toplam vergi matrahının % 35 geçmemesi esası getirilmiştir. Ancak, kanunun verdiği yetkiye dayanılarak çıkartılan 94/5371 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile % 35 oranı, 1994 yılı için % 23 olarak tespit edilmiştir. Bu nedenle, ücretlilerin 1994 yılında yararla-nacakları özel gider indirimi tutarı, 1994 yılına ait ücretlerinin gelir vergisi matrahının en fazla % 23'ü olarak uygulanacaktır.

Diğer taraftan, işverenler kendilerine ibraz edilen bildirim ve harcama belgelerini tarh zaman aşımı süresi içinde saklamak ve istenildiğinde, vergi incelemesine yetkili olanlara ibraz etmek zorundadırlar.

3. Özel Gider İndiriminden Doğan Gelir Vergisi Farkının Ücretlilere Ödenmesi:

İşverenler, Ocak ayı sonuna kadar düzenleyecekleri özel gider indirimine ait bordroda yeralan gelir vergisi farkını, 1 Şubat tarihinden itibaren ücretlilerine ödeyecekleri ücretlerin gelir vergisinden mahsup edeceklerdir.

Bu mahsup işlemleri, her bir ücretli için ayrı ayrı yapılacaktır. Bir ücretliye ait mahsup edilecek vergi, diğer ücretlilerin vergileriyle ilgilendirilmeyecektir.

Bu mahsup, işlemi için işverenler, ücretliler için düzenledikleri ücret bordrosunda, "Özel Gider İndiriminden doğan mahsup edilecek gelir vergisi" başlığı altında bir sütun daha açacak ve mahsup ettikleri vergi tutarını bu sütunda göstereceklerdir. Bu sütunda gösterilen tutar, ücretler üzerinden tevkif suretiyle kesilen gelir vergisinden mahsup edilecek ve kalan kısmı muhtasar beyanname ile beyan edilerek ödenecektir.

Bu mahsuba rağmen arta kalan bir tutarın bulunması halinde, bu tutar ücretlilerin müteakip aylara ait hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilecektir.

4. Özel Gider İndirimin Uygulanmasına İlişkin Örnekler:

a) Muhtasar Beyanmame Vermeyen İşverenlerde:

Gelir Vergisi Kanununun 100 üncü maddesine göre, genel bütçeye dahil olan daire ve müesseseler, yaptıkları gelir vergisi tevkifatı için muhtasar beyanname vermemektedirler.

(A) Bakanlığında çalışan ücretli (B)'nin 1.1.1994 tarihinden 31.12.1994 tarihine kadar biriktirdiği 170 adet harcama belgesinde yeralan özel gider indirimine konu harcamalarının tutarı 75.000.000._ liradır.

Bu ücretli, 20.1.1995 tarihine kadar harcamalarının toplamı olan 75 milyon lira ve bunun 1/3'ü olan 25 milyon lirayı, "Özel Gider İndirimine Ait Bildirim" ile işverenine beyan etmiş ve harcama belgelerini bildirimine eklemiştir.

İşveren (A) Bakanlığı, ücretlinin kendisine bildirdiği harcama tutarını da dikkate alarak "Özel Gider İndirimine Ait Bordro"yu 1995 yılı Ocak ayının sonuna kadar aşağıdaki şekilde düzenleyecektir.

Muhtasar beyanname vermek zorunda olmayan bu işveren, 4.850.000._ lira olarak hesap edilen gelir vergisi farkını, 15.2.1995 tarihinde ödeyeceği ücretli (B)'nin ücretinden tevkif edeceği vergiden mahsup edecektir. Diğer bir ifade ile işveren, 15.2.1995'de ödenecek ücretten mahsup edilen vergi tutarı kadar ücretli (B)'ye daha fazla ücret ödeyecektir. Ücretli (B)'nin 15.2.1995 tarihinde ödenecek ücretinin vergi matrahı üzerinden hesaplanan gelir vergisinin 2.750.000._ lira olması halinde, bu ücretli bu ayda gelir vergisi ödemeyecek, net ücreti 2.750.000._ lira olarak daha fazla ödenecektir. Mahsup işlemi sonunda arta kalan (4.850.000 - 2.750.000 =) Z.100.000._ lira müteakip ayda mahsup edilecektir.

b) Muhtasar Beyanname Veren İşverenlerde:

(C) Anonim şirketinde çalışan ücretli (D)nin 1994 yılında elde ettiği ücretlerinin vergi matrahı 120.000.000._ liradır. Bu ücret üzerinden tevkif suretiyle kesilen gelir vergisi tutarı 32.250.000._liradır.

Bu ücretlinin 1.1.1994 tarihinden 31.12.1994 tarihine kadar yaptığı özel gider indirimine konu olan harcamalarının tutarı 66.750.000._ liradır.

Bu ücretlinin özel gider indirimi bordrosu aşağıdaki şekilde düzenlenecektir.

Muhtasar beyanname vermek zorunda olmayan bu işveren, 6.675.000._ lira olarak hesap edilen gelir vergisi farkını, 1.2.1995 tarihinden itibaren ücretli (D)'nin ücretinden tevkif edeceği vergiden mahsup edecektir. Diğer bir ifade ile işveren, 1.2.1995'den itibaren ödeyeceği ücretten mahsup edeceği vergi tutarını ücretli (D)'ye o ay içinde nakten ödeyecektir.

İşveren (C), ücretlinin Şubat ayı ücretinin gelir vergisinden mahsup ettiği vergiyi, ücret bordrosunda ayrıca gösterecektir.

Mahsuba rağmen arta kalan kısım, müteakip ayların ücretinden kesilecek vergiden mahsup edilecektir. Mahsup edilen bu tutarda o ay içinde ücretliye nakten ödenecektir.

E _ ÖZEL GİDER İNDİRİMİ UYGULAMASINA İLİŞKİN DİĞER HUSUSLAR

1. Emeklilik Nedeniyle İşten Ayrılan veya Ölen Ücretlilere Uygulanacak Özel Gider İndirimi:

Emeklilik nedeniyle işinden ayrılan ücretliler, 1 Ocak tarihinden başlayarak işlerinden ayrıldıkları tarihe kadar biriktirdikleri özel gider indirimine konu olan harcama belgelerini, yukarıda açıklanan esaslar ve süreler dahilinde işverene bildireceklerdir. Ölüm nedeniyle işten ayrılan ücretlilerin varislerinden bir tanesi (kendisi ve diğer varisler adına) yine yukarıda açıklanan şekilde 1 Ocak'tan ölüm tarihine kadar olan harcama belgelerini murisin işverenine ibraz edebilecektir.

İşverenlerden genel bütçeye dahil olan daireler, özel gider indirimi bordrosuna dahil ettikleri bu ücretliler için ayrıca hazırlayacakları tahakkuk müzekkeresi ve verile emrine dayanılarak, Şubat ayı içinde emeklilerine veya ölenlerin kanuni varislerine nakten ödeyeceklerdir.

Muhtasar beyanname veren işverenler ise, emekli olanlar ile ölenlerin gelir vergisi farklarını, özel gider indirimine ait bordroda göstermek, Şubat ayı içinde nakten ödemek ve ödemeye ait belgeyi saklı tutmak kaydıyla Şubat ayı veya takip eden ayların muhtasar beyannamesi ile ücretlerle ilgili tevkif edilerek beyan edilen gelir vergisinden mahsup edebileceklerdir. Şu kadar ki, bu işlemin yapılabilmesi için bu işverenlerin yıl içinde tevkif ettikleri vergileri vergi dairelerine ödemeleri şarttır.

2. Bir İşyerinde çalışmakta İken İşten Ayrılan ve Başka Bir İşte Ücetli Olarak Çalışmayanlar Hakkında Özel Gider İndirimi Uygulaması :

Bir işveren nezdinde çalışmakta iken bu işyerinden ayrılıp, bir daha ücretli olarak çalışmayan ücretliler için de yukarıda (1'de) belirtilen işlemler yapılacaktır.

3. İşveren Değiştiren Ücretlilerde Özel Gider İndirimi Uygulaması:

Bir işveren nezdinde ücretli olarak çalışmakta, iken, bu işverenden ayrılarak başka bir işveren nezdinde çalışan ücretliler, işveren değiştirdiği takvim yılına ait özel gider in-dirimine ait bildirimi, en son çalıştığı işverene verecektir.

Ancak, bu ücretliler, daha önce çalıştığı işyerinde kendilerine ödenen ücretlerin vergi matrahını, bu matrahtan kesilen gelir vergisini ve bu vergilerin ilgili vergi dairesine yatırılmış olduğunu gösterir bir belgeyi alarak, bu belgeyi de en son çalıştığı işverene ibraz etmek zorundadır. En son çalıştığı işveren, bu belgeleri de dikkate alarak, yukarıda (D bölümünde) açıklanan esaslara göre işlem yapacaktır.

4. Aynı Zamanda Birden Fazla İşverenden Ücret Alan Ücretlilerde Özel Gider İndirimi Uygulanması:

Ücretlilerin aynı zamanda birden fazla işverenden ücret alması halinde, her bir işverene özel gider indirimine ait bildirimi vermesi mümkün bulunmaktadır.

Her bir işveren kendi ödediği ücretlerin vergi matrahlarına, yukarıda açıklanan esaslara göre özel gider indirimi uygulayacaktır.

5. Üç Ayda Bir Muhtasar Beyanname Veren İşverenlerin Yanında Çalışan Ücretlilerde Özel Gider İndirimi Uygulaması:

Üç ayda bir muhtasar beyanname veren işverenler, yanlarında çalışan ücretliler için özel gider indirimi uygulamasını diğer işverenlerde olduğu gibi, l Şubat tarihinden itibaren ödeyecekleri ücretler üzerinden yapacaklardır.

Diğer bir ifade ile bu işverenler, özel gider indiriminden doğan fark vergiyi Kasım, Aralık ve Ocak aylarına ilişkin ücretlere ait Şubat ayında verecekleri muhtasar beyanname ile ilgilendirmeyeceklerdir.

Bu işverenler, önceki yılın özel gider indirimine ait vergi farkını Mayıs ayında verecekleri muhtasar beyanname ile ilgilendireceklerdir.