Kar Paylarının İhtiyari Toplamadan Yararlandığı Haller :

Gelir vergisi mükelleflerinin Gelir Vergisi Kanununun 85 ve 86'ncı maddeleri uyarınca toplama yapmak ve beyanname vermek zorunda oldukları bazı hallerde, bir kısım gelir unsurlarının belli koşullarla beyannameye ithal edilmesi ihtiyaridir. Bu gelir unsurlarından birisi de vergi alacağı dahil kurumlardan alınan kar paylarıdır. İhtiyari toplama müessesesi Gelir Vergisi Kanununun aşağıya alınan 87'nci maddesi hükmü ile düzenlenmiştir.

"Tam mükellefiyette, vergiye tabi yıllık gayri safi kazanç ve iratlarının toplamı 225 milyon lirayı aşmayan mükelleflerin, bu kazanç ve iratlarından vergisi tevkif yoluyla kesilmiş bulunan ücretler, arızi serbest meslek kazançları, menkul ve gayrimenkul sermaye iratları, vergi alacağı dahil olmak üzere kurumlardan elde edilen kar payları, götürü usulde vergilendirilmiş bulunan ticari, mesleki kazançlar ve ücretlerini beyannameye ithal etmeleri ihtiyaridir.

Ücretler (birden fazla işverenden ücret alan ve ücretlerinin yıllık gayrisafi tutarları toplamı 225 milyon lirayı aşan hizmet erbabının ücretleri hariç), götürü usulde tespit olunan ticari ve mesleki kazançlar, kazanç ve iratların istisna hadleri içinde kalan kısımları 225 milyon liralık haddin hesabında nazara alınmaz.

Ticari, zirai (götürü gider usulüne göre tespit edilen zirai kazançları için beyanname verenler hariç) veya mesleki kazançlarını yıllık beyanname ile bildirmek mecburiyetinde olanlar yukarıda yazılı ihtiyari toplama hakkından faydalanamazlar.

Geliri telif ve patent haklarının kiralanmasından ibaret olup da, bu gelirin tamamı üzerinden tevkif suretiyle gelir vergisi ödemiş olan dar mükellefiyete tabi kimselerin bu gelirleri için yıllık beyanname vermeleri ihtiyaridir."

8.12.1994 tarih ve 94/6300 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile söz konusu maddede yer alan hadler 1995 yılı gelirlerine uygulanmak üzere 225 milyon liradan 450 milyon liraya yükseltilmiştir. Bilahare, sözkonusu 450 milyon liralık had 1 Ocak 1996 tarihinden itibaren elde edilecek gelirlere uygulanmak üzere 95/7593 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile ise 900 milyon liraya yükseltilmiştir. Tebliğde yer alan örnek ve açıklamalarda 1995 yılı için geçerli olan 450 milyon liralık had dikkate alınmıştır.

Bu madde hükmüne göre bir mükellefin ihtiyari toplamadan yararlanabilmesi için şu şartları taşıması gerekmektedir:

1. Tam mükellef olmalıdır.

2. Vergiye tabi kazanç ve iratlarının gayrisafi tutarları toplamı 450 milyon lirayı geçmemelidir.

3. Gerçek usulde tespit edilen ve yıllık beyanname ile beyanı gereken ticari, zirai ve mesleki kazancı bulunmamalıdır.

Bu şartların taşındığı durumda mükelleflerin, aşağıda sayılan kazanç ve iratlarını yıllık beyannameye ithal etmeleri ihtiyaridir:

1. Vergisi tevkif yoluyla kesilmiş ücretlerini (birden fazla işverenden alınan ve yıllık gayrisafi tutarları toplamı 450 milyon 1irayı aşan ücretler hariç),

2. Vergisi tevkif yoluyla kesilmiş arızi serbest meslek kazancını,

3. Vergisi tevkif yoluyla kesilmiş menkul sermaye iradını,

4. Vergisi tevkif yoluyla kesilmiş gayrimenkul sermaye iradını,

5. Vergi alacağı dahil olmak üzere kurumlardan elde edilen kar paylarını,

6. Götürü ticari kazancını,

7. Götürü serbest meslek kazancını,

8. Götürü ücretini.

Sayılan bu kazanç ve iratların beyannameye ithal edilmemesi, vergiye tabi kazanç ve iratların gayrisafi tutarları toplamının 450 milyon lirayı aşmadığı halde mümkün olacak-tır. Ancak, aşağıda sayılan kazanç ve iratların tutarı, 450 milyon liralık haddin aşılıp aşılmadığının tespitinde dikkate alınmayacaktır:

1. Aynı işverenden alınan ücretler,

2. Birden fazla işverenden alınmakla birlikte yıllık gayrisafi tutarları toplamı 450 milyon lirayı aşmayan ücretler,

3. Götürü usulde tespit edilen ticari ve mesleki kazançlar ile götürü ücretler,

4. Kazanç ve iratların istisna hadler içinde kalan kısmı.

Buna göre, tam mükellef kurumlardan kar payı elde eden gerçek kişi mükellefler, yukarıda açıklanan şartlar çerçevesinde bu gelirleri için ihtiyari toplamadan yararlanabileceklerdir.

ÖRNEK l:

Bir mükellefin 1995 takvim yılında elde ettiği kazanç ve iratların gayrisafi tutarları aşağıdaki gibidir:

Örnekteki mükellef vergiye tabi kazançları için beyanname vermek ve gelirini bu beyannamede toplamak durumundadır. Zira, Gelir Vergisi Kanununun toplama yapılmayan halleri belirleyen 86'ncı maddesinde gerçek usulde tespit edilen ticari kazanç sayılmamıştır. Bu kazanç için beyanname verilmesi zorunludur. Mükellef, yıllık beyanname ile beyanı gereken ticari kazancı olduğundan 87 nci maddenin üçüncü fıkrası uyarınca ihtiyari toplamadan da yararlanamayacaktır. Vergiye tabi kazancın tutarının 450 milyon liralık haddi aşıp aşmamasının bir önemi bulunmamaktadır.

ÖRNEK 2:

Bir mükellefin 1995 takvim yılında elde ettiği kazanç ve iratların gayrisafi tutarları aşağıdaki gibidir:

Mükellefin elde ettiği gayrimenkul sermaye iradı vergi tevkifatına tabi tutulmuş, menkul sermaye iradı ise tutulmamıştır.

Örnekteki mükellef, vergisi tevkif suretiyle kesilmemiş alacak faizi dolayısıyla beyanname vermek zorundadır. Ücretler ve götürü ticari kazançlar 450 milyon liralık haddin hesabında dikkate alınmamakta olup, bu kazançlar dışında kalan kar payı (vergi alacağı dahil), gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı (alacak faizi) tutarları toplamı ise 430 milyon lira olup, 450 milyon liranın altında kalmaktadır. Mükellefin, gerçek usulde tespiti ve yıllık beyanname ile beyanı gereken ticari, zirai ve mesleki kazancı da bulunmadığından şu gelirlerini beyannameye ithal etmesi ihtiyaridir.

Buna göre mükellef, sadece 75 milyon lira tutarındaki alacak faizi nedeniyle beyanname verecek, diğer gelirlerini beyannameye dahil etmeyebilecektir.