DİĞER HUSUSLAR

5 .1. Basit Usule Tabi Olmanın Şartlarından Herhangi Birini Takvim Yılı İçinde Kaybedenler İle Basit Usulden Yararlanmak İstemeyenlerin Vergilendirilmesi

41. 1/1/1999 tarihinden 2001 yılı sonuna kadar basit usulde vergilendirilecek olanlar hakkında, 48 inci maddede yazılı özel şartlara ilişkin hadler aranmayacaktır(14). Bu gruba giren mükelleflerin alış ve satış tutarları ne olursa olsun 1999-2000 ve 2001 yıllarında basit usulde vergilendirilmelerine devam edilecektir.

42. Bununla birlikte Gelir Vergisi Kanununun 46 ncı maddesi uyarınca, basit usule tabi olmanın genel ve özel şartlarından herhangi birini takvim yılı içinde kaybedenler, ertesi takvim yılı başından itibaren gerçek usulde vergilendirileceklerdir. Basit usulün şartlarına sahip olmakla birlikte bu usulden yararlanmak istemediklerini yazı ile bildirenler;

_ Bu talepleri doğrultusunda takip eden aybaşından veya izleyen takvim yılı başından,

_ Yeni işe başlayanlar ise işe başlama tarihinden,

itibaren gerçek usulde vergilendirileceklerdir.

5.2. Basit Usule Tabi Mükelleflerden Sahte Veya Muhteviyatı İtibariyle Yanıltıcı Belge Düzenlediği Veya Kullandığı Tespit Edilenlerin Vergilendirilmesi

43. Yapılan denetimlerde, basit usulde vergilendirilen mükelleflerden sahte veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge düzenlediği veya kullandığı tespit edilenler basit usulden yararlanamazlar. Mükellefler bu hususun kendilerine tebliğ edildiği tarihi takip eden aybaşından itibaren işletme hesabı esasına göre defter tutmak suretiyle gerçek usulde vergilendirileceklerdir(15).

5.3. Gerçek Usulde Vergilendirilmeleri Nedeniyle Bir Daha Basit Usulden Yararlanamayacak Olan Mükellefler

44. Herhangi bir şekilde gerçek usulde vergilendirilecek olanlar ve gerçek usulde vergilendirilen mükellefler bir daha hiçbir şekilde basit usulden yararlanamayacaklardır. 1/1/1999 tarihinden önce gerçek usulde vergilendirilmekte iken işini terk eden mükellefler bu tarihten sonra tekrar işe başlamaları halinde yine gerçek usulde vergilendirileceklerdir.

Bu kişilerin aynı türden iş yapan eş ve çocukları da bu faaliyetleri nedeniyle basit usulden yararlanamayacaklardır.

5.4. Vergi Dairelerince Yapılacak İşlemler

45. Vergi dairelerince 31/12/1998 tarihi itibariyle götürü usule tabi mükelleflerin dosyaları taranacaktır. Bunlardan basit usule tabi olmanın genel ve özel şartlarını taşıyan mükelleflere 1/1/1999 tarihinden itibaren basit usulde vergiye tabi olacakları bir yazı ile bildirilecektir.

5.5. Belediye Teşkilatı Bulunmayan Köylerde (Mücavir Alan Sınırları Hariç) Faaliyette Bulunan Mükellefler Hakkında Yapılacak İşlemler

46. 1/1/1999 _ 31/12/2003 tarihleri arasında belediye teşkilatı bulunmayan köylerde (belediyelerin mücavir alan sınırları hariç) işyeri bulunan basit usule tabi mükellefler Gelir Vergisi Kanununun 103 üncü maddesinde yazılı tarifenin birinci gelir diliminin yarısını aşmayan kazançları için beyanname vermeyecektir.(16) Ancak, bu mükellefler üçer aylık dönemler itibariyle katma değer vergisi beyannamesi vereceklerdir.

5.6. Basit Usule Tabi Mükelleflerin Vergilendirilecek Kazançlarına Getirilen Üst Sınır

47. Gelir Vergisi Kanununun 4369 sayılı Kanunla değişmeden önceki 46 ncı maddesi hükmüne göre götürü usule tabi mükellefler; üç derece üzerinden, bulundukları yöreler itibariyle belirlenen safi kazanç tutarları esas alınarak vergilendirilmekte idiler.

48. Yapılan düzenleme ile, götürü usulden basit usule geçen mükelleflere ilave vergi yükü getirilmemiş ve 1999, 2000 ve 2001 yıllarında vergilendirilecek kazançlarına üst sınır konulmuştur.

Buna göre, mükellefler alış, satış ve hasılat tutarları ile elde ettikleri safi kazançları ne olursa olsun en fazla intibak ettirildikleri derecelere göre belirlenen safi kazançlar üzerinden vergilendirileceklerdir.

Ancak, beyan edilecek safi kazanç götürü safi kazancın altında ise, vergilendirmede daha düşük tutarda beyan edilen safi kazanç esas alınacaktır.

49. Öte yandan, 1998 yılında uygulanan götürü safi kazanç tutarları 1999, 2000 ve 2001 yıllarında yeniden değerleme oranında artırılacaktır. Bu yıllarda işe yeni başlayan mükellefler yaptıkları iş nevileri ve iş hacimlerine uygun bir dereceye intibak ettirileceklerdir.

ÖRNEK

Ankara ili Keçiören ilçesinde berberlik faaliyetinde bulunan bir mükellef basit usulde vergilendirilmekdedir. Bu mükellef, 1999 yılı için 2000 yılı şubat ayında vereceği yıllık gelir vergisi beyannamesinde 2 milyar lira safi kazanç beyan etmiştir. Mükellefin 1999 yılına ait götürü safi kazancı ise 1,5 milyar liradır.

Bu mükellef 1999 yılı için kendi beyanı olan 2 milyar lira üzerinden değil, daha düşük götürü safi kazanç tutarı olan 1,5 milyar lira üzerinden vergilendirilecektir. Aynı mükellefin beyanı 2 milyar lira yerine l milyar lira olsaydı, 1999 yılı vergisi götürü safi kazancı olan 1,5 milyar lira üzerinden değil kendi beyanı olan 1 milyar lira üzerinden vergilendirilecekti.

5.7. Basit Usule Tabi Mükelleflerin Yanında Çalışanların Durumu

50. Basit usulde vergilendirilen mükelleflerin kendi işyerlerinde bilfiil çalışmaları veya bulunmaları şarttır. Ancak, bu mükelleflerin işlerinde yardımcı işçi çalıştırmaları veya çırak kullanmaları bu şartı bozmayacaktır. Bu durumda çalıştırılanların ücretleri diğer ücret kapsamında vergilendirilecektir.(17) Diğer ücret kapsamında vergilendirilenler vergi karnesi almaya mecburdurlar.(18)

51. Kazançları basit usulde vergilendirilen ticaret erbabı, yanında çalışanların vergi karnesi almalarını ve karnelerinde yazılı vergilerini ödemelerini temin etmeye mecburdurlar.(19)