İşyerlerinin yıllık gayrisâfi iradı 180 lirayı (muaddel bent 2) :

Gelir Vergisi Kanununun 10 uncu maddesinin 6582 sayılı Kanunla tadilinden evvelki 2 numaralı bendi hükmüne göre, işyerleri yıllık kirasının 720 lirayı aşmaması muafiyet için şart kılınmış, ayrıca kiranın bu yerlerin yıllık gayrisâfi iratlarından aşağı olmıyacağı, işyerlerinin iş sahibine ait bulunması veya bedelsiz olarak kullanılması hallerinde kira yerine gayrisâfi irada itibar olunacağı hükme bağlanmıştı.

Kira ve irat ölçülerinin birlikte nazara alınmasının tatbikatta tevlit ettiği haksızlıklar ve karışıklıkları önlemek maksadiyle bu kerre kabul edilen hüküm ile her iki ölçünün birlikte istimâlinden sarfınazar olunmuş, kirayı nisbetle istikrarlı oluşu ve tesbit kolaylığı gözönünde tutularak, gayrisâfi irat ölçüsü ile iktifa edilmiştir.

Yeni hükme göre, esnaf muafiyetinden istifade için ticaret ve sanat erbabının işinde kullandığı veya işine tahsis ettiği işyerlerinin yıllık gayrisâfi iratları toplamının 180 lirayı aşmaması şarttır.

180 liralık haddin tâyininde, evvelce olduğu gibi gayrisâfi iradın takdir tarihlerine göre, Gelir Vergisi Kanununun geçici 6 ncı maddesinde tasrih olunan nisbetlerde zam ve tenzillerin (1/1/1940 dan evvel takdir edilen iratlara % 50 zam, 28/2/1947 den sonra takdir edilen iratlardan % 35 tenzilât) yapılması, 1/1/1940 ile 28/2/1947 arasında takdir edilen gayrisâfi iratların ise aynen alınması lâzım gelir.

Mezkûr geçici madde hükmü de nazara alınarak bu bent hükmünün tatbikinde, gayrisâfi iratları 1/1/1940 dan evvel takdir edilmiş olan işyerlerinin gayrisâfi iratlarının 120, 28/2/1947 den sonra takdir edilmiş bulunan işyerlerinin gayrisâfi iratlarının 277 lirayı aşıp aşmadığına bakmak, bu miktarlar aşılmamışsa ve 1/1/1940 ile 28/2/1947 tarihleri arasında takdir edilmiş olan gayrisâfi iratların aynen alınan miktarları da 180 lirayı geçmiyorsa anılan muaflık şartı mevcut demektir.

Bir ticaret ve sanat erbabının birden fazla işyeri bulunduğu ve mezkûr işyerlerine ait gayrisâfi iratların takdir tarihleri tehalüf ettiği takdirde, mezkûr işyerlerinin gayrisâfi iratları takdir tarihlerine göre gerekli zam ve tenziller yapıldıktan sonra toplanacak ve bulunacak miktar 180 lira ve onun dûnunda ise, o kimsenin bu bentte derpiş edilen şartı haiz olduğu kabul edilecektir.

10 uncu maddenin son fıkrasında, bu bent hükmünün, takvim yılı başındaki, yeniden işe başlayanlarda işe başlama tarihindeki duruma göre uygulanacağı açıklandığından, mevcut iratlarda, yeniden işe başlayanların işe başlama tarihinden, diğerlerinde takvim yılı başından sonra vukua gelecek tahavvüllerin, tahavvülâtın vukubulduğu takvim yılının sonuna kadar nazara alınmaması iktiza eder.

İşyerinin gayrisâfi iradının mevcut olmaması halinde (binanın yeni inşa edilmiş olması gibi) bu mahal için kullanılmağa başlandığı tarihten muteber olmak üzere gayrisâfi irat takdirine tevessül edileceği ve mükellefin esnaf muaflığını haiz olup olmadığının tâyininde işbu irada itibar edileceği tabiîdir. Takdir olunan irada itiraz edilmişse, itiraz komisyonunca verilecek karara intizar olunması ve işbu karara göre taayyün edecek iradın, bahis mevzuu bent hükmünün tatbikinde gözönünde tutulması lâzım gelir. Bu vaziyette, gayrisâfi iradı bulunmayan işyerleri için gerekli takdirin süratle yapılması, itirazlı hallerde ise itiraz merciinden bir an evvel karar ittihazının temini, hem mükelleflerin ödevlilik durumlarının belli edilmesi ve hem de Hazine hukukunun zaman aşımı sebebiyle ziyaa uğramaması bakımından, zarurî bulunmaktadır.

c) Yıllık beyanname esası üzerinden gelir vergisine tabi olmamak (Muaddel bent 3) :

Gelir Vergisi Kanununun 10 uncu maddesinin 3 numaralı bendi 6582 sayılı Kanunla tamamen değiştirilmiştir. Evvelce, esnaf muaflığı için "ayrıca ticarî kazancı dolayısiyle gelir vergisine tabi olmamak" şart kılınmışken, yeni hükümde bu şartın şümulü biraz daha genişletilmiş, sadece ticarî kazançlar dolayısiyle değil, gelir vergisi mevzuuna giren bilcümle kazanç ve iratlardan, Gelir Vergisi Kanununun 66 ncı maddesinin 1-4 numaralı bentleri ile 67 nci maddesinde yer alan kazanç ve iratlar hariç olmak üzere, her hangi birisi dolayısiyle yıllık beyan esasında gelir vergisine tabi bulunmamak şart koşulmuştur.

Gelir vergisi mevzuuna giren kazanç ve iratlardan yıllık beyan esasında vergilendirilmiyecek olanlar kanunun 71 inci, yıllık beyanname verilmesi ihtiyarî olan haller ise, aynı kanunun 72 nci maddesinde tadat ve tasrih olunmuştur.

Şu halde, Gelir Vergisi Kanununun 71 ve 72 nci maddeleri hükmüne göre kazanç ve iratlarını yıllık veya münferit beyannamede toplamıyacak kazanç ve irat sahipleri ile yıllık beyanname vermelerini gerektiren kazançları 66 ncı maddenin 1 - 4 numaralı bentlerinde ve 67 nci maddede zikredilenlerden ibaret olanların, aynı zamanda ticarî ve sınaî kazançları mevcutsa, esnaf muafiyetleri için bu bentte derpiş edilen şartı haiz addedilecekler; bunlar dışında beyan esnasında gelir vergisine tabi bir geliri mevcut olanlar, diğer şartları haiz olsalar bile ticari ve sınaî kazançları üzerinden gelir vergisine tabi tutulacaklardır.

Yıllık beyan esasında vergilendirilmekle beraber, esnaflık şartına halel getirmeyen kazanç ve iratlar, 67 nci maddede zikredilen ârizi kazançlar ile 66 ncı maddede dört bent halinde tadat olunan gayrimenkullerin ve hakların, menkul kıymetlerin satışından, hisselerin devir ve temlikinden doğan kazançlardan ibarettir.

Bu sebepledir ki, sair kazançlar meyanında yer alan, özel hastahane, okul ve buna benzer ticarî olmayan müesseselerin işletilmesinden elde edilen kazançlarla (Gelir Vergisi Kanunu Md. 64/1 ve 65) 66 ncı maddenin son fıkrasında zikredilen ve ticarî kazançlar gibi tesbit olunacağı açıklanan kazançlar için yıllık beyanname verilecek ve bu gibiler mevcut diğer ticaret ve sanat faaliyetlerinin neticesini de bu beyannamelerinde gösterecek, yani esnaf muafiyetinden istifade ettirilmiyeceklerdir.

Bu bent hükmü de, takvim yılı başındaki veya yeniden işe başlayanlarda işe başlama tarihindeki duruma göre tatbik edileceğinden, işe başlama tarihinde veya takvim yılı başında yıllık beyan esasında gelir vergisine tabi herhangi bir geliri mevcut olmayan bir ticaret ve sanat erbabının bu tarihlerden sonra yıllık beyanname vermesini gerektirecek şekilde bir gelir elde etmesi halinde, bu yılın sonuna kadar esnaf muafiyetine dokunulmıyacak, bu kimse ancak müteakip yılın başından itibaren ticarî ve sınaî kazançı üzerinden de gelir yergisine tabi olacaktır.

2. ESNAF MUAFLIĞININ ÖZEL ŞARTLARI (MADDE : 11)

Bu kanunla Gelir Vergisi Kanununun 11 inci maddesi hükmü tamamen değiştirilmiştir.

Maddenin muaddel hükümlerine göre, esnaflığa giren ticaret ve sanat işleri, emtia veya hizmet hareketi veya emtia ve hizmet hareketi şeklinde olmalarına göre gruplandırılmış ve alım satım işlerinde mübayaa ve satış, diğerlerinde ücret miktarları (taşıma işlerinde vasıta adedi veya tonajı ile birlikte) nazara alınarak şartlar tâyin edilmiştir.

a) Alım-satım işlerinde (imalât, inşaat ve tamir işleri dâhil) özel şartlar (bent 1-4):

Satın aldıkları veya ithal ettikleri malları (emtia, iptidaî madde ve malzemeyi) aynen veya şekli ahâre kalbettikten (imal veya inşa ettikden) sonra satanlarda, yıllık mübayaa ve satış miktarları; işçilik veya malzeme müşteriye ait olarak yapılan imalât, inşaat, tamircilik, berberlik, kolacılık gibl küçük sanat işlerinde ise, yıllık ücret, ölçü ittihaz edilmiştir.

Mübayaa ölçüsü (bent 1) :

Bir kimsenin esnaf muaflığını haiz olabilmesi için, bir takvim yılı içinde satın aldığı veya ithal ettiği emtia, iptidaî madde ve malzemenin mübayaa bedelleri tutarının 20.000 lira veya onun dûnunda olması şarttır.

Emtia, iptidaî madde ve malzeme ister aynen satılmak, isterse imal ve inşa edildikten sonra satılmak üzere alınmış olsun, yıllık mübayaa miktarı olan haddi aşarsa, diğer bütün şartlar mevcut olsa bile, o kimse hakkında esnaf muaflığı bahis konusu değildir.

Bentte, mübayaa yeri gösterilmediğinden, satın alma kimlerden ve nerelerden yapılırsa yapılsın, bu haddin hesabında nazara alınacaktır.

Bilindiği üzere, Gelir Vergisi Kanununun 11 inci maddesinin tadilinden evvelki şeklinde, küçük ticaret işlerinde esnaf muaflığının özel şartları, mükellefin (toptancı ve perakendeci) olmasına göre ayrı ayrı tâyin olunmuştu.

Mülga hükme göre, müstahsilden, tüccardan, kurumlardan satın alınan veya ithal edilen mahsullerle emtiayı tüccara, esnafa, kurumlara ve kamu idare ve müesseselerine satanlar veya ihraç edenler toptancı sayılmakta ve başkaca kemmî şart aranmaksızın doğrudan doğruya gelir vergisi mükellefiyetine ithal edilmekte idiler. Yalnız, müstahsilden satın aldıklarını satanlardan yıllık satışları tutarı 30 bin lirayı aşmayanlar, toptancı tarifinin dışında bırakılmakta ve bu gibiler, mezkûr haddi muhafaza ettiği müddetce, bu şart bakımından, esnaf muaflığını haiz kabul edilmekte idiler.

Perakendecilerde ise, (perakendeciler doğrudan doğruya müstehlike satış yapanlardır.) tüccardan, kurumlardan bir takvim yılı içinde satın alınan veya ithal edilen emtianın 60 bin lirayı aşmaması esnaf muaflığı için şart konulmuş, bu arada, yıllık tutarı 30 bin lirayı aşmamak üzere tüccara, esnafa, kurumlara, kamu idare ve müesseselerine toptan satış yapılmasının perakendecilik şartına halel getirmiyeceği hükme bağlanmıştı.

Yine mülga hükümlerde, küçük sanat ve inşaat işleri ile uğraşanlardan kendi nam ve hesabına iş yapanlar için, (küçük sanat ve inşaat işlerinde) bendi altında hususî muaflık şartı konulmuştu. Bu işlerde kullanılmak üzere satın alınan iptidaî madde ve yardımcı malzemenin yıllık tutarı 40 bin lirayı aşmadığı takdirde, mükellef esnaf kalacak, had aşılırsa gelir vergisi mükellefiyetine tabi tutulacaktı.

Görülüyor ki, eski hükümlerde,

aa) Toptancılar, alım satımı yapılan emtia miktarı nazara alınmaksızın (müstahsilden satın alınan malların satışı hariç), mutlak olarak esnaf muaflığı dışında bırakılmışlardır.

bb) Perakendecilerde yılda 60 bin liralık mübayaa ölçüsü kabul edilmekle beraber mezkûr haddin tâyininde, münhasıran tüccardan, kurumlardan satın alınanların veya ithal edilenlerin nazara alınacağı tasrih olunmuştur.

cc) Küçük sanat ve inşaat işlerinde kendi nam ve hesabına çalışanlara ait ölçünün tâyininde, iptidaî madde ve yardımcı malzemenin satın alındığı ve mamulün satıldığı yerler gösterilmeyip sadece 40 bin liralık ölçünün konulması ile iktifa edilmiştir.

Eski hükümlerde vaziyet yukarıda belirtilen şekillerde olmasına mukabil yeni hükümde, alım satım işlerine ait özel şartlar bakımından, mükellefler arasında toptancı ve perakendeci diye bir tefrik yapılmamış, mübayaa ve satışların nereye ve kimlere yapılacağı da gösterilmemiştir. Bundan başka kendi nam ve hesabına sanat ve inşaat işi yapanlara ait özel ölçü de, emtia mübayaasına ait umumî ölçü meyanına alınmış, bu gibi işler lçin ayrı muaflık şartı tâyini cihetine gidilmemiştir.

Demek oluyor ki, 6582 sayılı Kanunun 1 lnci maddesi hükmünün tatbikinde mübayaanın kimden ve nereden yapıldığına bakılmıyacak, sadece, bir takvim yılı içinde satın alınan (veya ithal olunan) emtianın, iptidaî madde ve yardımcı malzemenin alış bedeli tutarının 20 bin lirayı geçip geçmediği, esnaf muaflığı haddinin tâyininde esas tutulacaktır. Mezkür had aşıldığı takdirde şahıs gelir vergisi mükellefi addedilecek, mübayaa bu miktarda veya onun altında olduğu takdirde bu şart noktasından muaflığı haiz olduğu kabul edilecektir.

Bu kısımda bir noktanın daha izahında fayda görülmüştür :

Maddede, satın alınan veya ithal edilen emtianın, iptidaî madde veya yardımcı malzemenin mübayaa bedelinden bahis olunmuştur. Buna nazaran, 20 bin liralık had, malın, maddenin ve malzemenin alış bedeline göre tâyin edilecek demektir. Mübayaa bedeli, bir malın satın alınması için ödenen meblâğı ifade eder. Özel şartın tesbitinde sadece mübayaa bedeli esas alınacağından, bu bedelin malın maliyet bedeli ile karıştırılmaması ve maliyet bedeli unsurlarını teşkil eden masrafların mezkûr bedelden hariç tutulması iktiza eder.

Meselâ : Manifatura ticareti ile uğraşan bir tacirin esnaf muaflığının 20 bin liralık şartını haiz olup olmadığı bu kimsenin, satın aldığı manifatura eşyası için bir takvim yılında ödediği mübayaa bedeline bakılarak anlaşılacaktır. Bu bedel, anılan miktarı aşmıyorsa şahıs muaflıktan faydalanacaktır. Emtianın alış bedeline, o mal dolayısiyle ihtiyar edilen ve malın maliyet bedeline giren tellâliye, komisyon, sigorta ve taşıma giderleri gibi, masraflar ithal edilmiyecektir.

Meselâ : İptidaî madde ve yardımcı malzemesi tamamen kendisine ait olmak üzere bir kunduracının kundura imal edip satması halinde, özel şart bakımından kendisini muaf sayabilmek için, bu kunduracının kundura imalinde kullanılması gereken iptidaî madde ve yardımcı malzemeler için (kösele, deri, çivi, iplik ve saire gibi) bir sene zarfında bunları aldığı kimselere 20 bin lira ödeyip ödemediğine bakılacaktır. Satın aldığı madde ve malzeme bedellerinin yıllık toplamı 20 bin lirayı aşmıyorsa, kendisi muaflığı haiz telâkki edilecektir.

Keza, ithal edilen emtiada alış bedelinin de yukarıki esaslara göre tâyin edilmesi gerekir. Yani ilk faturadaki mal bedeli, muaflık ölçüsü olan 20 bin liranın tesbitinde esas olup bu bedele sigorta, nakliye ve sair bedeller dâhil değildir.

Satış ölçüsü (bent 2) :

Esnaf muafiyetinden faydalanabilmek için, bir takvim yılı içinde satılan veya ihraç edilen emtia, iptidaî madde ve malzeme satış bedelleri tutarının 23.000 lira ve onun altında olması şarttır.

Bu hükümde de, satış mahalli zikredilmediğinden satış kimlere yapılırsa yapılsın mezkûr haddin tâyininde nazara alınacak satılan malın, mamûl, gayrı mamûl veya yarı mamûl olması üzerinde durulmıyacaktır.

Bundan başka, bent hükmünde, satılan veya ihraç olunan emtianın, iptidaî maddenin ve malzemenin (satış bedelinden) bahis olunduğundan, 23 bin liralık özel şartın tâyininde münhasıran malın, maddenin ve malzemenin satış bedeline bakılmak lâzım gelecektir. Satış bedeli kanunî haddi aşmamakta ise şahıs esnaf muaflığından faydalanacaktır. Had aşıldığı takdirde, malın mübayaa bedeli, maddenin 1 inci bendinde yazılı miktarı tecavüz etmese bile, satış bedeli ölçüsü ihlâl edilmiş olacağından, mükellef gelir vergisi hükümlerine tabi tutulacaktır.

b) İptidaî madde ve malzemesi müşteriye ait olarak yapılan inşaat ve imalât işleri ile küçük sanat işlerinde (bent 3) :

İptidaî madde ve malzemesi müşteriye ait olarak yapılan imalât, inşaat ve tamir işleri ile berberlik, kolacılık, boyacılık gibi küçük sanat işlerinde bir takvim yılı içinde alınan ücretlerin tutarının 3000 lira ve onun dûnunda olması, esnaf muafiyetinden faydalanabilmek için, şarttır.

c) a ve b paragraflarındaki işlerin memzucen icrası (bent 4) :

Satın aldığı malları aynen veya işledikten sonra satan bir kimse, aynı zamanda berberlik, kolacılık, ütücülük, boyacılık ve emsali küçük sanat işiyle de uğraşıyor veya ücretle, imalât, inşaat ve tamir işleri yapıyorsa, bu kimsenin özel şartı haiz addedilebilmesi için satın aldığı emtia, iptidaî madde ve malzemenin yıllık mübayaa bedeli ile ücretle yaptığı işlerden aldığı ücretlerin yıllık tutarının 7 katının toplamının 21.000 lirayı aşmaması şarttır. Bir tüccar terzi, aynı zamanda iptidaî madde ve malzemesi müşteri tarafından temin olunmak suretiyle de dikiş dikmekte ise veya kumaş ticaretiyle müştagıl bir tacir ayrıca kumaşı ve malzemesi müşteriye ait olarak terzilik de yapmakta ise, bu kimselerin esnaf muafiyetinin hususî şartını haiz olup olmadıklarını bu bent hükmüne göre tâyin etmek lâzımdır.

Meselâ, ücretle terzilik yapan bir kimse aynı zamanda manifatura ticareti ile de iştigal etse ve bir takvim yılı zarfında aldığı ücret tutarı 1100 lira, kumaş ve malzeme mübayaa bedeli 14.000 lira olsa (1100) liranın yedi katı ile 14.000 liranın toplamı 21.700 lira muaflık için konulan 21.000 lirayı tecavüz etmiş olacağından, mezkûr şahsın esnaf muaflığı ile bir ilgisi kalmamış olur.

Bilfarz, senelik hazır ayakkabı mübayaası 20.000 lira olan bir kavaf aynı senede iptidaî madde ve malzemesi müşteriye ait olmak üzere 143 lira ücret karşılığında ayakkabı yapıp satmış veya tamiri yapmış ise, bu kimse bu bentte tasrih edilen şartı haiz olmıyacaktır. Zira 143 liranın yedi katı 1001 lira edecek, bu miktara 20.000 lira ilâve edildiğinde toplamı 21.001 liraya baliğ olacaktır.

ç) Kâr haddi bariz şekilde düşük olan emtia dolayısiyle alım ve satım ölçüleri :

Tekele tabi maddelerle damga pulu, Millî Piyango bileti, akaryakıt, şeker ve bunlar gibi kâr hadleri emsallerine nazaran bariz şekilde düşük olarak tesbit edilmiş bulunan emtianın mübayaa ve satış hadleri ile ilgili olarak kanunda hususî hükümler derpiş olunmuştur. Bu hükme göre, sözü edilen emtia bakımından 11 inci maddenin 1 ve 2 ve 4 numaralı bentlerinde yazılı alım satım hadleri, alâkalı vekâletlerin mütalâası alınmak suretiyle, Maliye Vekâletince tâyin olunacaktır.

Gerçekten, kâr hadleri, kanun ve kararnamelerle diğer emtiaya nazaran düşük nisbetlerde tesbit edilmiş bulunan bu nevi emtia için de 11 inci maddenin sözü geçen bentlerinde yazılı 20, 23 ve 21 bin liralık ölçülerin kabulü, bu maddelerin satışı ile uğraşanların, -kâr hadleri cüz'î olmasına rağmen- ciro ve sürümün fazlalığı sebebiyle kanunî had kolayca aşılmış olacağından, esnaf muaflığından faydalanmamaları neticesini tevlit edecektir.

Kanun vazıının bu hali derpiş ederek vazettiği esas dairesinde gerekli inceleme yapılmaktadır. Sonu bir genelge ile ayrıca tebliğ edilecektir.

d) Tavassut işlerinde (bent 5) :

Tavassut işleri, komisyonculuk, tellâllık, simsarlık, ticarî vekâlet gibi işlerdir. Esnaf muafiyetinden istifade için, bu gibi işler karşılığında, bir takvim yılı zarfında alınan ücretler toplamının 3000 lirayı aşmaması şartter. Tadilden ewelki hükümlere göre bu had 5000 lira idi.

e) Maden işletmeleri ile taş ve kireç ocaklarında, tuğla harmanlarında, kum ve çakıl istihracı işlerinde (bent 6) :

Bu gibi işlerde muaflığın özel şartı olarak sadece satış ölçüsü kabul edilmiştir. 6 ncı bent hükmüne göre muaflık şartını haiz olabilmek için yıllık satışların tutarı 23.000 lirayı aşmamalıdır.

Bu bentte satış mahalli zikredilmediğinden, satış kimlere yapılırsa yapılsın cümlesini mezkûr haddin hesabında nazara almak gerekir.

f) Taşıma işlerinde (bent 7) :

Taşıma işleri ile iştigal edenler için iki özel şart birlikte derpiş edilmiştir. Bunlardan birisi vasıta adet veya tonajı, diğeri ise alınan yıllık ücrettir.

Bent hükmüne göre, esnaf muafiyetinden istifade için, kara nakil vasıtası işletenlerin motörlü vasıta adedi biri, araba adedi beşi,

Su üzerinde müteharrik nakil vasıtası işletenlerde; makineli vasıtaların rüsum tonilâtoları toplamı beşi, makinesizlerin rüsum tonilâtoları toplamı elliyi (makineli ve makinesiz vasıtaların birlikte işletilmesi halinde makinelilerin 10 katı ile makinesizlerin tonilâtoları toplamı 50 tonu);

ve vasıta adedi ve tonaj tutarı bu hadleri aşmasa dahi bir takvim yılı içinde alınan ücret tutarının 6000 lirayı;

aşmaması şarttır.

Görülüyor ki, kara nakil vasıtalarından motörlü nakil vasıtaları ile arabalar hakkında adet olarak özel şart derpiş edilmiş, bunlar dışında kalan ve meselâ hayvanla yapılan nakliyat hakkında adet kaydı konulmamıştır. Tadilden evvelki hükümde otomobil ve kamyon ve arabalar hakkında ayrı ayrı şartlar tâyin edilmişken, bu defa daha şümullü olarak motörlü vasıtaların cümlesi için birden fazla olmamak kaydı konulmuştur.

Arabalar haricindeki motörsüz taşıma vasıtaları hakkında özel şart olarak sadece ücret ölçüsü işleyebilecektir.

Su üzerinde işletilen taşıma vasıtaları evvelki hükümden farklı olarak makineli ve makinesiz olarak bir tefrike tâbi tutulmuş ve tonaj ölçüsü de daraltılmıştır. Ayrıca makineli ve makinesiz vasıtaların birlikte işletilmesi halinde olunacak muamele de tasrih edilmiştir.

Kara taşıma vasıtalarından; motörlü vasıtalarla arabanın, keza kara taşıma vasıtaları ile su üzerinde müteharrik taşıma vasıtalarının birlikte işletilmesi halinde ayrı bir müşterek ölçü tâyin edilmediğinden, bu gibi kimselerin bu bende göre özel şartı haiz olup olmadığını ölçüler ayrı ayrı nazara alınarak tâyin etmek gerekir.

Bilfarz bir kimsenin, beş adet araba, bir adet kamyon ve 40 rüsum tonilâtoluk makinesiz, 1 rüsum tonilâtoluk makineli deniz taşıma vasıtası işletmesi, bu bent hükmüne göre esnaf muaflığından faydalanmasına mani teşkil etmez.

Şu kadar ki bütün bu vasıtaların işletilmesinden elde edilen yıllık ücretin 6000 lirayı geçmemesi ve kezâ mezkûr vasıtaların işletilmesi ve idaresiyle o kimsenin bizzat uğraşmış olması ve yıllık beyanname esasında gelir vergisine tabi bulunmaması icap eder.