Devredilen iktisadi kıymetlerle birlikte bunlara ait borçların da devredilmesi halinde devre konu net

değerin sıfır veya negatif olması durumu Kısmi bölünmeye konu olan iktisadi kıymetlerle birlikte bunlara bağlı borçların da devredilmesi sonucu devre konu iktisadi kıymetlerin kayıtlı değerlerinin sıfır veya negatif olması durumunda, devredilen iktisadi kıymetler defter değerleri üzerinden devredilecek, ancak devredilen iktisadi kıymetler karşılığında alınan iştirak hisselerinin bilançoda iz bedeli ile takip edilmesi gerekecektir. Örnek 1: Bir üretim ve bir de hizmet işletmesi bulunan Kurum (A), aktifinde kayıtlı değeri 100 birim olan üretim işletmesi ile bu işletmeyle ilgili 100 birimlik borcunu kayıtlı değeri üzerinden kısmi bölünme suretiyle Kurum (B)’ye ayni sermaye olarak koymuştur. Devre konu üretim işletmesinin gerçek değeri 1000 birim olup karşılığında gerçek değeri 900 birimlik iştirak hissesi alınmış olması söz konusu iştirak hisselerinin Kurum (A)’nın aktifine bu değer üzerinden kaydedilmesini gerektirmeyecektir. Söz konusu iştirak hisseleri kayıtlarda iz bedeliyle takip edilecek, elden çıkartılması halinde kâr realize edilmiş olacaktır.

Kısmi bölünme öncesi durum :

A Kurum (A) P A Kurum (B) P Kasa……. 100 Sermaye 150 Kasa........ 30 Sermaye...... 50 Hizmet İşl 50 Borç. 100 Alıcılar.... 20 Üretim İşl. 100

Kısmi bölünme sonrası durum: A Kurum (A) P A Kurum (B) P Kasa. 100 Sermaye....... 150 Kasa.... 30 Borç 100 İştirakler 0.01 Alıcılar. 20 Sermaye...... 50 Hizmet İşl...50 Üretim İşl.100

Söz konusu kısmi bölünme işlemi sonucu Kurum (B)’ye pozitif değerli bir ayni sermaye konulmaması nedeniyle Kurum (A)’nın devrettiği üretim işletmesinin rayiç değerinden kaynaklanan iştirak hisselerinin iz bedeli ile bilançoda takip edilmesi gerekmektedir. Diğer taraftan, devre konu net değerin negatif olması durumunda ise bu negatif farkın geçici bir hesapta izlenmesi gerekmektedir. İktisadi kıymetler karşılığında alınan ve kayıtlarda iz bedeliyle takip edilecek iştirak hisselerinin, elden çıkartılması halinde ise bu geçici hesap kapatılarak vergilendirilecek kârlar hesabına aktarılacaktır. Örnek 2: Kurum (A)’nın, aktifinde kayıtlı değeri 50 birim, gerçek değeri 500 birim olan hizmet işletmesini devrettiğini ve 100 birimlik borcun hizmet işletmesi ile ilgili olduğu varsayıldığında ise kısmi bölünme öncesi ve sonrasındaki durum aşağıdaki gibi olacaktır. Kısmi bölünme öncesi durum : A Kurum (A) P A Kurum (B) P Kasa..... 100 Sermaye. 150 Kasa...... 30 Sermaye... 50 Hizmet İşl 50 Borç.. 100 Alıcılar.. 20 Üretim İşl. 100

Kısmi bölünme sonrası durum: A Kurum (A) P A Kurum (B) P Kasa... 100 Sermaye 150 Kasa.... 30 Borç 100 İştirakler 0.01 Geçici Hesap..... 50 Alıcılar 20 Sermaye.... 50 Üretim İşl. 100 Hizmet İşl. 50 Geçici Hesap...... 50

Söz konusu kısmi bölünme işlemi sonucu Kurum (B)’ye pozitif değerli bir ayni sermaye konulmaması nedeniyle Kurum (A)’nın devrettiği hizmet işletmesinin rayiç değerinden kaynaklanan iştirak hisselerinin iz bedeli ile Kurum (A)’nın bilançosunda takip edilmesi gerekmektedir. Diğer taraftan, devre konu net değerin negatif olması nedeniyle de bu fark gerek Kurum (A)’nın gerekse Kurum (B)’nin bilançosunda geçici bir hesapta izlenecektir. Kurum (A)’nın kayıtlarda iz bedeliyle takip edilecek söz konusu iştirak hisselerinin elden çıkarılması halinde ise bu geçici hesap kapatılarak vergilendirilecek kârlar hesabına aktarılacaktır. Kurum (A)’nın hizmet işletmesinin devir kaydı aşağıdaki gibidir. ————————— / —————————— BORÇLAR HS. 100,00 İŞTİRAKLER HS. 0,01 - (Kurum B) HİZMET İŞLETMESİ 50,00 GEÇİCİ HESAP 50,01 ————————— / —————————— Kayıtlarda iz bedeliyle takip edilen iştirak hisselerinin satış kaydı ise aşağıdaki gibidir. ————————— / —————————— KASA H. 400,00 GEÇİCİ HESAP 50,01 İŞTİRAKLER H. 0,01 - (Kurum B) MENKUL KIYMET SATIŞ KÂRLARI 450,00 ————————— / —————————— Ayni sermaye konulması sonucu elde edilen söz konusu iştirak hisselerinin Kurum (A)’nın ortaklarına verilmesi halinde de pasifte oluşan geçici hesabın vergilendirilecek kârlar hesabına aktarılarak kapatılması gerekecektir. Kısmi bölünme sonucu elde edilen iştirak hisselerinin Kurum (A)’nın ortaklarına verilmesi durumunda muhasebe kaydı aşağıdaki gibi olacaktır.

————————— / —————————— GEÇİCİ HESAP 50,01 İŞTİRAKLER H. 0,01 - (Kurum B) DÖNEM K/Z 50,00 ————————— / ——————————