Yeniden Değerlemeden Doğacak Değer Artışı :

Katsayıların uygulanması suretiyle yapılan yeniden değerleme sonucunda, bilançonun aktifi, pasifinde daha yüksek bir değere ulaşmaktadır. Yeniden değerleme sonucunda ortaya çıkan değer artışını hesaplamada Kanun net değer artışı usulünü benimsemiştir. Net değer artışının hesaplanabilmesi için yeniden değerlemeden önceki ve sonraki net bilanço aktif değerlerinin tespiti gerekmektedir.

Net bilanço aktif değeri, iktisadi kıymetlerin bilançonun aktifıne kaydedildikleri değerden, bu kıymetler için ayrılmış olup bilançonun pasifınde gösterilen birikmiş amortismanlarının indirilmesi suretiyle bulunan miktarı ifade etmektedir. Bu durumda değer artışı, amortismana tabi iktisadi kıymetlerin yeniden değerlemeden önceki net bilanço aktif değerinin, bu kıymetlerin katsayılar ile çarpımından sonra bulunacak net bilanço aktif değerinden indirilmesi suretiyle hesaplanabilecektir.

Bu şekilde hesaplanarak bulunan değer artışı, esas itibariyle bilançonun pasifinde özel bir fon hesabına alınacaktır. Ancak, net bilanço aktif değerinin tespitinde, Vergi Usul Kanununun, amortismanın herhangi bir yıl ayrılmamasından veya ilk uygulanan nispetten düşük bir oranda ayrılmasından dolayı amortisman süresi uzatılamaz hükmü gereğince, fiilen ayrılmamış olan amortismanların ayrılmış sayılması gerekmektedir. Buna göre, yeniden değerlemeye tabi tutulan iktisadi kıymetler için uygulanan amortisman nispetinin daha soraki yıllarda azaltılmasından dolayı ayrılmayan amortisman tutarları da net bilanço aktif değerinin tespitinde tam olarak ayrılmış kabul edilecektir.

Bu durumda, verilen örnekteki iktisadi kıymetin yeniden değerlenmesi sonucu bulunacak değer artışı, aşağıda hesaplandığı gibi 1.000.000,_ lira olacaktır.

Yeniden değerleme sonucunda net bilanço aktif değeri, iktisadi kıymetin yeni değeri olan 6.000.000,_ lira ile birikmiş amortismanlarının yeni değeri olan 4.500.000,- lira arasındaki 1.500.000,- liralık farka eşit olmaktadır.

Yeniden değerlemeden önceki net bilanço aktif değeri ise, iktisadi kıymetin 2.000.000,- lira olan iktisap değerinden, 1.500.000,- liralık birikmiş amortismanlarının indirilmesi sonucunda bulunan 500.000,- lira olmaktadır. Buna göre, değer artışı değerlemeden sonrası net bilanço aktif değeri olan 1.500.000,- lira ile değerleme önceki net bilanço aktif değeri olan 500.000,- lira arasındaki fark olan 1.000.000,- liradır.

Yeniden değerleme sonucunda doğan değer artışı ile iktisadi kıymetlerin ve birikmiş amortismanlarının, verilen örneğe uygun olarak, muhasebe kayıtlarının aşağıda gösterilen şekilde yapılması gerekmektedir.

/ İktisadi Kıymet Hesabı 4.000.000,_ Birikmiş Amortisman Hesabı 3.000.000,_ Değer Artışı Fonu Hesabı 1.000.000,_ /

Görüldüğü üzere, iktisadi kıymetin değerinde meydana gelen 4.000.000,- liralık artış ilgili hesabın borcuna, birikmiş amortismanlarda meydana gelen 3.000.000,- liralık artış ilgili hesabın alacağına, değerleme sonucu doğan 1.000.000,- liralık değer artışı ise pasifte "Değer Artışı Fonu" adıyla açılacak yeni bir hesaba alacak yazılacaktır.