Gelir Vergisi Mükellefleri Tarafından Yapılacak Yeniden Değerleme :

1982 hesap dönemi sonu itibariyle kazançları bilanço esasına göre tutulan defterlerle tespit edilen ferdi işletmeler, kollektif, adi komandit ve adi şirketler bilançolarında kayıtlı iktisadi kıymetleri ve birikmiş amortismanlarını yeniden değerleyebileceklerdir. Sahip veya ortakları Gelir Vergisi mükellefi olan bu işletmelerde yeniden değerleme sonucu ortaya çıkan değer artışı, bilançonun pasifınde yeni açılacak değer artışı fonu hesabında tutulacaktır.

Bu işletmelerde ortaya çıkan ve özel bir fon hesabında tutulan değer artışlarının sermayeye ilave edilmesi mümkün değildir. Değer artış fonunun bu mükellefler ve işletmeler tarafından herhangi bir suretle başka bir hesaba nakledilmesi veya işletmeden çekilmesi halinde, bu işlemin yapıldığı dönemin kazancı sayılarak vergilendirilmesi gerekmektedir. Ayrıca yeniden değerlenen iktisadi kıymetler satıldığı takdirde, bu iktisadi kıymetlere ait değer artışları, kazancın tespiti sırasında aynen amortismanlar gibi muameleye tabi tutulacaktır.

Sahip veya ortakları Gelir Vergisi mükellefi olan ferdi işletmeler ile kollektif, adi komandit ve adi şirketler, yeniden değerlemeye tabi tutulan iktisadi kıymetlerin yeni değerleri üzerinden değil, bu iktisadi kıymetlerin değerlemeden önceki değerleri üzerinden amortisman ayırmaya devam edeceklerdir.

Bu mükellefler tarafından katsayısının 8 olduğu 1975 yılında bilançoya dahil edilen % 10 amortismana tabi 1.000.000,_ liralık bir iktisadi kıymetin yeniden değerlenmesi sonucunda yapılacak muhasebe kayıtları ile yeniden değerlemeden sonra ayrılacak amortismanlar aşağıdaki örnekte gösterilen şekilde olacaktır.

Değerlemeden önceki net bilanço aktif değeri :

1.000.000 - 800.000 = 200.000

Değerlemeden sonraki net bilanço aktif değeri :

8.000.000 - 6.400.000 = 1.600.000.

Değer artış fonu :

1.600.000 - 200.000 = l.400.000

Değerleme sonu yapılacak muhasebe kayıtları :

/ İktisadi Kıymet Hesabı 7.000.000,_ Birikmiş Amortisman Hesabı 5.600.000,_ Değer Artışı Fonu Hesabı 1.400.000,_ /

Yeniden değerlemeden sonra ayrılacak amortisman

tutarı 1.000.000 x % 10 = 100.000,- liradır.

/ Kar/Zarar Hesabı 100.000,_ Birikmiş Amortisman Hesabı 100.000,_ /

Ferdi işletmeler ile şahış şirketlerinin yeniden değerleme yapmaları halinde, ortaya çıkan değer artışlarını sermayelerine ilave edememeleri ve iktisadi kıymetlerin yeni değerleri üzerinden amortisman ayıramamaları nedeniyle, yeniden değerleme Gelir Vergisi mükellefleri bakımından bilançonun daha gerçekçi hale getirilmesinden ibarettir.